Notre culture... douze points!

De Fransen vrezen voor de teloorgang van hun cultuur Ze liggen daarom dwars bij vrijhandelsbesprekingen tussen de EU en de VS De cultuursector is er een van de schaarse goed draaiende bedrijfstakken

People walk under an art installation on a quay, as the Old Harbour is lit up by over 6,000 pots of fire during the "Between Flames and Waves" event as part of festivities to mark Marseille-Provence being named the 2013 European Capital of Culture, in Marseille May 3, 2013. Picture taken May 3, 2013. REUTERS/Jean-Paul Pelissier (FRANCE - Tags: SOCIETY) REUTERS

Correspondent Frankrijk

Een Amerikaanse productie, The Great Gatsby, opende het filmfestival van Cannes deze week. De voorzitter van de jury, Steven Spielberg, is ook al Amerikaans. En op actrice Audrey Tautou (Amélie, L’Écume des jours) na, zijn het vooral Amerikaanse sterren die de afgelopen dagen de Franse bladen domineerden.

Maar juist in de week waarin Hollywood het land een paar dagen met veel kabaal annexeert, debatteert Frankrijk over zijn eigen cultuurbeleid en de fameuze ‘exception culturelle’: de door Parijs bedongen uitzonderingspositie om bij vrijhandelsbesprekingen de audiovisuele markt buiten beschouwing te laten teneinde de francofone cultuur met subsidies en quotaregelingen onbelemmerd te kunnen ondersteunen.

Eind volgende maand begint de Europese Unie onderhandelingen met de Verenigde Staten over een nieuw veelomvattend handelsverdrag. Een ‘open’ handelszone bevordert de investeringen van Europese en Amerikaanse bedrijven in elkaars economie. Maar Frankrijk zet nu al de hakken in het zand: voor de film-, televisie- en muziekindustrie is zo’n verdrag onbespreekbaar, zei minister van Buitenlandse Handel Nicole Bricq onlangs. Die „rode lijn”, zoals ze het noemde, zullen de Europese Commissie en de Amerikanen moeten accepteren.

In een tijd waarin volgens opinieonderzoeken de meerderheid van de Fransen de globalisering en het vervagen van de eigen identiteit als een van de grootste maatschappelijke problemen beschouwt, is dit een van de weinige terreinen waarop de socialistische Franse regering invloed zou kunnen uitoefenen.

Cultuurbudget

De ‘protection identitaire’, de bescherming van de identiteit, was in de woorden van politicoloog Dominique Reynié een van de belangrijkste thema’s van de verkiezingscampagnes in 2012. De weinig populaire president Hollande staat nu van links en rechts onder druk om de Franse eigenheid te behouden.

De cultuur spreekt in een land waarin iedere zichzelf respecterende provinciestad zijn eigen (zwaar gesubsidieerde) kunstfestival heeft, het meest tot de verbeelding. Maar zelfs in eigen land staat het cultuurbeleid onder druk. Voor het eerst in lange tijd heeft de vorig jaar begonnen minister van Cultuur een lager budget dan haar voorganger.

Door de digitalisering van het culturele bestaan is het in de jaren tachtig onder president François Mitterrand ingevoerde systeem van subsidies, heffingen en regels die een overmaat aan Amerikaanse muziek, films en televisieseries buiten de deur moest houden bovendien niet meer zo effectief als vroeger.

Weinig landen in Europa geven zo veel geld uit aan cultuur: ondanks de bezuinigingen is in 2013 nog altijd zo’n 7,3 miljard euro beschikbaar. Maar iedere euro is „goed geïnvesteerd”, zegt minister van Cultuur Aurélie Filippetti. De cultuursector is een van de schaarse goed draaiende bedrijfstakken in Frankrijk. Ongeveer een miljoen mensen zijn voor hun inkomen van kunst en cultuur afhankelijk, zei ze laatst – waarmee ze, eigenlijk paradoxaal, kunst toch tot handelswaar verheft.

‘Geen koopwaar’

Vooral in de Franse filmindustrie gaan honderden miljoenen om. Tv-zenders, ook de commerciële, zijn verplicht mee te betalen en moeten naast Hollywood-blockbusters een vast aantal Franse films programmeren. Onlangs nog laaide de discussie op over de vorstelijke vergoedingen, grotendeels uit subsidiepotten, van vooral in Frankrijk bekende acteurs als Dany Boon of Catherine Frot.

„Europa zal zijn culturele uitzondering niet in gevaar brengen door handelsbesprekingen”, verzekerde eurocommissaris Karel de Gucht (Handel) deze week. „Cultuur is geen koopwaar!” Maar formeel is geen onderwerp onbespreekbaar. De Britse premier David Cameron zei deze week nog dat wat hem (en de Amerikanen) betreft „alles op tafel” kan komen, „zelfs de moeilijke onderwerpen, zonder uitzondering”.

    • Peter Vermaas