Griekse leraren moeten aan het werk

Het Griekse onderwijs is duur, gecentraliseerd en van matige kwaliteit. Hervorming is nodig, maar dreigt vooral jonge docenten te treffen.

Greek teachers dressed as soldiers demonstrate in central Athens on May 13, 2013. Greek government on Monday took emergency action -- the third this year -- to ward off a strike by secondary school teachers timed to coincide with university entry exams. The emergency order to work follows similar steps taken against metro workers in January and seamen in February as the conservative-led coalition government fights to minimise labour unrest. AFP PHOTO / ARIS MESSINIS AFP

athene. - Natuurkundedocent Argiro (35) zou vandaag staken tegen plannen van de Griekse regering die haar kans verkleinen om eindelijk een vaste aanstelling in het onderwijs te krijgen. Maar de staking is door de regering verboden en afgeblazen door de onderwijsbond. Iedere Griekse middelbare schooldocent kreeg deze week bezoek van een politieagent met een mobilisatiebevel: voldoe aan je burgerplicht om te werken, of een juridische procedure en mogelijk ontslag volgen. Bij Argiro werd de envelop op de deur van haar ouderlijk huis geplakt.

De regering zegt te willen voorkomen dat de landelijke examens, die vandaag beginnen, worden verstoord. Het is ook een van de manieren waarop de Griekse regering aan de machtige vakbonden laat weten dat de tijd waarin zij de dienst uitmaakten voorbij is. Het is al de derde keer dit jaar dat werknemers met een mobilisatiebevel tot werken worden gedwongen, metromedewerkers en personeel van veerboten naar de eilanden gingen de leraren voor.

Argiro durft niet met haar volledige naam in de krant. Ze aarzelt, belt nog eens met haar schooldirecteur en die raadt het haar af. ‘Er is geen schriftelijke toestemming van het ministerie’, waarschuwt hij. Omdat Griekenland een van de meest gecentraliseerde onderwijssystemen van Europa kent, is Argiro daar gevoelig voor. Het ministerie bepaalt, op basis van een complex puntensysteem, ieder jaar opnieuw of ze dat jaar werk heeft.

Sinds 2006 hoort ze steeds pas in augustus of september of ze, als docent zonder vaste aanstelling, dat schooljaar een baan heeft en waar. Vier jaar geleden kon ze voor het eerst voltijds werken en werd ze op een eiland geplaatst, vijf uur varen van huis. „Het was zwaar, want buiten schooltijd was er niets te doen en in de winter gingen de boten bij slecht weer niet.” Het jaar daarop werd ze naar een stad in Noord-Griekenland gestuurd, 250 kilometer van haar geboorteplaats Volos. Het jaar daarop op het eiland Corfu, prachtig, maar ver. En dit jaar in een bergdorp vijftig kilometer van Athene. Het is een middelbare school van tachtig leerlingen in een landbouwgemeente.

„Wie leraar wil zijn in Griekenland moet van reizen houden”, zegt Argiro. Door bezuinigingen stokt de doorstroom naar vaste aanstellingen. „Ik huur ieder jaar een ander huis, gemeubileerd, want meubels verhuizen voor een lesjaar is veel te duur.” Haar salaris is door de crisis gekort van 1200 naar 900 euro per maand.

Argiro denkt volgend jaar geen baan meer te hebben. Het ministerie van Onderwijs heeft ingrijpende wijzigingen aangekondigd. Docenten met een vast contract moeten twee uur extra lesgeven. Ook kunnen ze worden gedongen om deeltijd op een andere locatie te werken. Als gevolg daarvan zijn veel minder leerkrachten nodig en verdwijnen de ongeveer tienduizend tijdelijke contracten.

Dat hervormingen en bezuinigingen nodig zijn is evident. Griekenland presteert slecht in internationale onderwijsvergelijkingen zoals PISA, maar geeft wel relatief veel geld uit aan onderwijs. Docenten in Griekenland verdienen fors minder, toch zijn de salariskosten per student hoger dan gemiddeld in Europa. Dat komt vooral door kleinere klassen en weinig lesuren per docent.

Het onderwijssysteem is illustratief voor hoe Griekenland functioneert, met een topzware falende overheid en improviserende huishoudens. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) die in 2011 een rapport over onderwijs in Griekenland uitbracht heeft het over een ‘gedateerde, inefficiënte, gecentraliseerde onderwijsstructuur’, mede door de vele kleine scholen in rurale gebieden. Ook geven oudere, duurdere docenten in vaste dienst bijna geen les meer en laten de jongsten voor de klas staan.

Grieken vinden onderwijs heel belangrijk. Ze geven veel geld uit aan bijlessen omdat ze het bestaande onderwijs te slecht vinden. In examenjaren kan dat oplopen tot honderden euro’s per kind per maand. De talrijke bijlesinstituten (frontesteria), waar veel docenten naast hun gewone baan werken, zijn een belangrijk onderdeel van de grijze economie en een belangrijke indicatie voor structurele scheefgroei.

Argiro heeft weinig boodschap aan internationale vergelijkingen en de begroting van het ministerie. Ze weet vooral dat ze 35 is en ieder jaar verhuist. Haar weekendrelatie blijft er een weekendrelatie door en aan kinderen durft ze nog helemaal niet te denken. „Als ik twintig was zou ik overwegen naar het buitenland te gaan, maar met tien jaar werkervaring voelt het ondanks alles of ik al iets heb opgebouwd. Dan begin je niet meer zo gemakkelijk opnieuw.”