Fuck! was Kasper Juuls eerste gedachte

Het is een interessant mechanisme: van alle concurrenten van het boek is de tv-serie een van de venijnigste – zeker de tv-serie-op-dvd. Urenlang kan je daardoor laten meeslepen, later naar bed gaat dan de bedoeling was, pizza’s laat aanrukken, et cetera. Bovendien is het ook nog eens cultureel correct om je fan te verklaren van de Scandi tv-thrillers The Killing, The Bridge of Borgen de mooi gefilmde, sombere vertellingen die bij de BBC meestal binnen het bestek van 1 uur en 3 kwartier passen, maar waar ze in Scandinavië het liefst een etmaal voor uittrekken.

Het is altijd riskant om een medium op zijn eigen terrein te verslaan – verfilmingen zijn het best als het boek er nauwelijks nog in te herkennen is. Verboekingen zijn bovendien zelden succesvol, artistiek noch commercieel.

Maar het idee is verleidelijk: als iemand 10 uur van zijn leven wil opofferen aan het verhaal over de aanvankelijk niet zo heel ambitieuze maar uiteindelijk behoorlijk handige Birgitte Nyborg, de eerste vrouwelijke premier van Denemarken, dan zou je denken: zo iemand zou dat verhaal toch ook willen lezen? De meerlagige verhaallijnen en perspectiefwisselingen – die zou je in een goed verhaal met enig gemak moeten kunnen ombuigen.

Maar helaas, Jesper Malmoses verboeking van Borgen (uitgeverij Q, € 19,95) slaagt daar niet in. Het boek is slechter dan de verboeking van The Killing – dat nog iets toevoegde aan de serie door met een beter slot te komen dan de serie zelf – maar commercieel geen succes werd. In Denemarken is Borgen het boek dan ook neergesabeld door zowel critici (‘het aardigste wat je erover kan zeggen is dat het een geslaagde terugblik is op het eerste seizoen’) als lezers: ‘slecht, fantasieloos, opgeblazen’, ‘bestaat bijna geheel uit dialoog en regieaanwijzingen’.

En dat laatste is goed opgemerkt, het grootste probleem is ook de meest voor de hand liggende valkuil bij de verboeking: alles wat we niet in beeld zien, wordt minutieus beschreven.

Dat hoeft nog geen ramp te zijn, als het dan maar goed wordt beschreven. Maar daar is geen sprake van. Een voorbeeld: ‘Kasper Juul werd met een ruk wakker en greep zijn telefoon die op het nachtkastje lag. 8.17 uur stond er op het schermpje. Fuck! was zijn eerste gedachte. Dan moest hij weer in slaap gevallen zijn. Dat gebeurde hem anders nooit.’

In de tv-serie zagen we hem naar zijn telefoon grijpen, zien dat het ‘8.17’ was (want er stond natuurlijk niet 8.17 uur op het schermpje), en daarna zijn ongemakkelijke blik. Duidelijk.

Maar op papier staan er nog een hoop overbodige woorden bij. Als hij wakker wordt, is de kans groot dat die telefoon op het nachtkastje lag. Dus dat hoeft niet gezegd te worden. En als we na de mededeling dat het kwart over 8 geweest is, ‘Fuck’ zien staan, geloven we wel dat dat zijn eerste gedachte is. De twee zinnen daarna zijn zo mogelijk nog overbodiger. Ja, zo duren die 10 uur wel heel erg lang.

Iedereen kijkt Borgen, dat is zeker waar, en terecht. Maar niemand gaat het lezen, en dat is al even terecht.