Boterzachte bezuinigingen en te gevoelig voor fraude

De Rekenkamer vraagt zich af of de geplande bezuinigingen haalbaar zijn. De Kamer is vooral bezorgd over de gevolgen voor de economie.

Van subsidies voor geveltuintjes, via een quotum voor illegalen, tot de vergroening van de autobelasting. Gisteren keek de Tweede Kamer – Verantwoordingsdag – terug op het afgelopen jaar. Waar wordt het kabinet op aangesproken?

1De crisis

Eén dag na de bekendmaking van nieuwe krimpcijfers van de Nederlandse economie stond de aanhoudende recessie centraal. De aanpak van het kabinet werd door SP, PVV en GroenLinks stevig bekritiseerd. „Iedere dag is er minder werk en komen er meer gezinnen in de problemen. Uiteindelijk hebben we een economie die totaal tot stilstand komt”, zei Arnold Merkies (SP). Hij wees erop dat de tegenvallende belastinginkomsten – ruim 11 miljard lager dan bij Prinsjesdag werd verwacht – het hoge begrotingstekort veroorzaken. „Toch ligt de focus bij de debatten steevast op de uitgavenkant”.

De slechte conjunctuur zorgt niet alleen voor lagere opbrengsten, maar verandert ook de ‘belastingmix’. Zo liepen de inkomsten door autobelasting met een kwart terug, terwijl de belasting op arbeid (inclusief premies) steeg. En dat laatste wil je in tijden van hoge werkloosheid eigenlijk niet hebben. „Hoe zorgt het kabinet voor meer evenwicht?”, wilde PvdA’er Henk Nijboer weten.

Dat evenwicht zal er volgens Dijsselbloem niet snel komen, omdat sommige belastinginkomsten nu eenmaal gevoeliger zijn voor de conjunctuur dan andere. En dat de belasting op auto’s zo terugliep, komt door de vergroening van het wagenpark. „Dan moet je de criteria voor de vergroening weer aanscherpen, anders heeft het geen effect meer”.

In elk geval moet het tekort, anders dan de voorafgaande zes jaar, in 2014 weer onder de 3 procent belanden. Rutte keek dan ook al vooruit naar de invulling van extra bezuinigingen als de Europese norm buiten beeld raakt. Een derde van de extra ombuigingen mag maximaal bestaan uit lastenverzwaringen, aldus de premier, en tweederde uit lagere uitgaven. „Aan die verhouding die je bij Nederlandse bezuinigingspakketten steeds ziet, houden we vast.”

2De toeslagen

De fraude met belastingtoeslagen leidde tot een fundamenteler debat over het belastingssysteem: hoe kunnen we stoppen met het rondpompen van 12 miljard aan huur- zorg en kinderopvangtoeslagen?

VVD-fractieleider Halbe Zijlstra pleitte in NRC Handelsblad voor een einde aan „het terugstortcircus”. In het Verantwoordingsdebat ging hij nog verder toen hij zelfs de toekomst van de hypotheekrenteaftrek in twijfel trok. Als de belastingtarieven maar genoeg dalen, is alles mogelijk. „Als wij het belastingsysteem heel anders maken, heb je misschien zaken als hypotheekrenteaftrek niet meer nodig.”

Ook Rutte kondigde aan graag „fundamenteler” naar het belastingsysteem te willen kijken, nu de toeslagen snel tot fraude uitnodigt. „Het principe dat de klant vooropstaat en wij pas later controleren, brengt uiteraard het risico van fraude met zich mee.”

Volgens de Rekenkamer, die met zijn kritische rapporten over de werking van de overheid de basis legt voor Verantwoordingsdag, gaat het wel beter met de bestrijding van toeslagenfraude. En de Belastingdienst kan 157 miljoen extra tegemoet zien, als investering tegen de fraude. Tegelijkertijd wacht de Belastingdienst de komende jaren een extra bezuiniging van 400 miljoen. Dat is de zogeheten taakstelling. „Omdat we slimmer en beter moeten gaan werken”, aldus Dijsselbloem.

3De compacte overheid

De bezuinigingen op de overheid kwamen gisteren vaker ter sprake. Volgens de Rekenkamer lijken de geplande bezuinigingen op de Rijksdienst boterzacht te zijn. Van de 788 miljoen aan beoogde besparingen, bleek slechts 364 miljoen onderbouwd met plannen. Minister Blok (Rijksdienst, VVD) gaat ervan uit dat „de besparingen zich gewoon voordoen”, maar de Rekenkamer betitelde dit als „wensdenken”.

VVD’er Zijlstra liet weten dat zijn partij de coalitie aan haar voorgenomen bezuinigen op de ministeries houdt. „Ik kan me bijna niet voorstellen dat het kabinet het zou aandurven om anders te presteren.” Volgens Dijsselbloem is er geen enkele reden om te twijfelen aan de haalbaarheid van bezuinigen. „Ik weet zeker dat die resultaten behaald worden.”

    • Erik van der Walle