Bananen

Het wemelt in de winkels van de ‘verantwoorde’ producten en ‘gezonde keuzes’. Wat is het beste?

De banaan is in al zijn hoedanigheden een vast onderdeel van ons leven: als gezonde snack, als babyprakje, als smoothie-ingrediënt. Welke banaan moet je kiezen als je vervuiling en uitbuiting niet wil aanmoedigen?

Een jaar of twintig geleden, zo vertelt Jeroen Kroezen, programmamanager duurzaam fruit van de organisatie voor internationale samenwerking Solidaridad, was de bananenwereld een duistere business. Voor gevolgen van pesticiden op het milieu was geen aandacht, voor goede arbeidsomstandigheden evenmin: bestrijdingsmiddelen werden door vliegtuigjes gewoon over het land gesproeid waar de plantagearbeiders rondliepen.

Inmiddels is de bananensector doordrongen geraakt van de noodzaak tot verandering. Zowel de angst voor imagoschade als de wens ook in de toekomst verzekerd te zijn van voldoende bananen hebben ertoe geleid dat de betrokken bedrijven hun best doen. Maar, waarschuwt Kroezen: de bananensector is nog steeds niet duurzaam. Door de plantenziektes op de warme en vochtige bananenplantages is het nog niet mogelijk te werken zonder veel bestrijdingsmiddelen. Telen met minder pesticiden lukt het best in droge gebieden als Peru, maar daar bestaat weer een ander probleem: door de droogte is er een tekort aan water voor de teelt.

Het is, kortom, (nog) niet mogelijk een banaan te kopen met een smetteloos verleden. Hopelijk komt daar verandering in: telers, arbeiders, supermarkten, ngo’s en vakbonden hebben zich in 2009 verenigd in het World Banana Forum. Deze alliantie wil samen afspraken maken over arbeidsvoorwaarden en investeren in de ontwikkeling van duurzame teelt. Moeten we dan maar afwachten wat het Bananenforum ons brengt en in de tussentijd gewoon kiloknallers kopen? Nee, zegt Kroezen. Keurmerken alleen lossen de problemen weliswaar niet op, maar ze geven het proces wel een duwtje in de goede richting. Voor de smaak maakt het trouwens niks uit welke banaan je neemt.

Keurmerkloze banaan

Afkomst: Colombia. Prijs: 1 euro per 5 bananen, 700 gram - 1 kilo (Albert Heijn). Duurzaamheid **

Deze bananen worden in een zak van vijf stuks verkocht. De slimme winkelaar weegt de zakken, want ze verschillen nogal in gewicht. Met wat geluk heb je een kilo voor een euro te pakken. Deze bananen pretenderen niet duurzaam te zijn. Er zit geen label op dat belooft de arbeidsomstandigheden of het milieu te beschermen. Dat wil niet per se zeggen dat ze ‘slecht’ zijn, zegt Jeroen Kroezen. „In de hele sector zijn de arbeidsomstandigheden verbeterd. En de ongelabelde bananen kunnen ook weleens van dezelfde plantages komen als de bananen met een keurmerk.” Overigens zijn er supermarkten waar de ongekeurmerkte bananen niet eens meer te koop zijn. Vomar, PLUS, Spar en Attent verkopen alleen nog maar Fairtrade-gecertificeerde bananen.

Chiquita

Afkomst: Costa Rica. Prijs: 1,89 per kilo (Albert Heijn). Duurzaamheid: ***

Chiquita is een van de drie grootste bananenbedrijven, naast Dole en Del Monte. Chiquita neemt deel aan het World Banana Forum en maakt serieus werk van het verbeteren van de arbeidsomstandigheden en het investeren in milieuvriendelijker pesticiden. Plantages die Chiquitabananen produceren, hebben inmiddels ook het certificaat SA8000, een internationale standaard voor maatschappelijk verantwoord ondernemen die is gebaseerd op conventies van de Internationale Arbeidsorganisatie. Daarnaast voert Chiquita in Nederland het Rainforest Alliance-label. Dat is geen biologisch keurmerk – voor deze bananen zijn wel chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt – maar het besteedt wel extra aandacht aan het beperken en zo nodig compenseren van milieuschade. Zo zorgt Rainforest Alliance ervoor dat er bufferzones zijn rond de plantages en dat er minder bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater terechtkomen.

Puur&eerlijk

Afkomst: Peru. Prijs: 2,19 per kilo (Albert Heijn). ****

Duurzaamheid:

De puur&eerlijk-banaan heeft twee keurmerken: Max Havelaar en EKO. Max Havelaar concentreert zich van oudsher vooral op arbeidsomstandigheden: in tegenstelling tot Rainforest Alliance biedt Max Havelaar zijn boerenorganisaties altijd op zijn minst een minimumprijs. Verder garandeert het een premie van een dollar per doos bananen. Max Havelaar houdt zich ook met het milieu bezig: het hanteert een lijst met verboden pesticiden. Waarom dan ook nog het EKO-keurmerk? EKO geeft aan dat het product biologisch is – Max Havelaar-producten zijn niet per se biologisch – wat betekent dat er geen chemische bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt. Aandacht voor arbeid én milieu: deze banaan, dertig cent per kilo duurder dan Chiquita, is dubbel duurzaam.

Savid

Afkomst: Dominicaanse Republiek. Prijs: 2,78 per kilo (EkoPlaza). Duurzaamheid: ****

Ook in de Dominicaanse Republiek is het klimaat droger dan in de Latijns-Amerikaanse landen. Bovendien heeft het eiland minder last van plantenziekten, die zich over het vasteland sneller verspreiden. Een prima habitat voor de biologische EkoPlaza-banaan. Voor de biologische banaan worden alleen natuurlijke bestrijdingsmiddelen gebruikt, zoals suiker en citroen. Anders dan de puur&eerlijk-banaan heeft het EkoPlaza-exemplaar geen fairtradekeurmerk. De boer krijgt dus geen minimumprijs, zoals bij Max Havelaar. Maar het verschil is niet groot, vertelt importeur voor onder andere EkoPlaza Mike Reuselaar: „We werken al lange tijd met twee, drie telers, waar ik geregeld langsga. We geven de boeren een prijs die ze ertoe verleidt door te gaan met biologisch produceren. En de arbeiders hebben een redelijk salaris, bouwen pensioen op en worden geholpen als ze ziek zijn.”