Wetenschap en uitgeverijen komen in opstand tegen ‘citatie-fetisjisme’

Het is een obsessie geworden. En daarom wil een brede coalitie van onderzoeksinstellingen, uitgevers en subsidieverstrekkers hem niet meer. In ieder geval niet meer zoals hij nu wordt gebruikt: de journal impact factor. Het is het getal dat weergeeft hoe vaak wetenschappelijke artikelen in een tijdschrift worden aangehaald. Zo is de impactfactor een maat voor het aanzien van tijdschriften, en voor de onderzoekers die erin publiceren. Vandaag verschijnt de San Francisco Declaration on Research Assessment die oproept tot het inperken van de rol van deze impactfactor.

De journal impact factor gaat uit van de artikelen die de afgelopen twee jaar in een tijdschrift zijn verschenen. Er wordt bepaald hoe vaak elk artikel na publicatie in het daaropvolgende jaar wordt geciteerd. Daar komt een gemiddeld getal uit. Maar hoe eerlijk is dat? In 2001 publiceerde Nature het humaan genoom en alleen dat artikel al beïnvloedde de impactfactor van het blad enkele jaren in positieve zin. Bladen zijn de laatste jaren ook meer overzichtsartikelen gaan plaatsen, omdat die vaker worden aangehaald dan onderzoeksartikelen, waarin juist de nieuwe vondsten staan.

De impactfactor wordt misbruikt, stelt de coalitie, en heeft als maatstaf veel te veel invloed gekregen bij het verstrekken van onderzoekssubsidies, bij het aanstellen van wetenschappers, bij het beoordelen van de kwaliteit van instituten. Er wordt zelfs al gesproken van ‘citatie-fetisjisme’. Het belang van de impactfactor moet daarom sterk worden teruggebracht, staat in de Verklaring, die door iedereen te ondertekenen is. Veel tijdschriften zetten de declaratie deze weken in hun nieuwste editie, waaronder het toptijdschrift Science .

Gisteren waarschuwde de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in een rapport voor de groeiende druk op wetenschappers om in tijdschriften met een zo hoog mogelijke impact factor te publiceren. Het kan ertoe leiden dat onderzoeksresultaten mooier worden voorgeschoteld dan ze in werkelijkheid zijn.