Van wie is de Noordpool?

Op 90 graden noorderbreedte komen alle meridianen bij elkaar. Het was Robert E. Peary, een Amerikaanse marine-officier, die hier in april 1909 als eerste mens voet zette en zo de geografische noordpool bereikte. Op vijf mijl na, maar dat lag aan zijn instrumenten.

Ruim een eeuw later is het zo goed als gedaan met de laatste wildernis op aarde. Naarmate de aarde opwarmt, smelt het pakijs steeds sneller, en over een paar decennia is het hele Arctisch gebied vermoedelijk ’s zomers ijsvrij. De relatief korte, noordelijke passage naar de Oost, die Barentsz en Van Heemskerk tevergeefs zochten, is al een feit. Vorig jaar voeren tientallen schepen langs die route tussen Europese en Aziatische havens.

Rond de pool liggen ook enorme reserves olie, gas en mineralen. Het is een wrang idee dat het gebruik van fossiele brandstoffen bijdraagt aan het smelten, waardoor het winnen van nog meer gas en olie juist hier aantrekkelijker wordt. Maar dat ook landen zonder ‘Arctisch territorium’ belang stellen in het Noordpoolgebied, om uiteenlopende motieven, is op zichzelf niet meer dan logisch.

China, Japan, Zuid-Korea, Singapore en India kregen daarvoor gisteren erkenning met de status van waarnemer bij de Arctische Raad, het overlegorgaan van ‘Noordpoollanden’ Canada, de VS, Rusland, Noorwegen, Zweden, Finland, IJsland en Denemarken (dat optreedt namens Groenland).

Dat is een verstandig besluit. De raad is langzamerhand een volwassen bestuursorgaan geworden, waarin alle betrokkenen zich aan de regels lijken te houden. Rusland plantte in 2007 nog een mal vlaggetje op de zeebodem aan de pool, maar heeft wel territoriale disputen met Noorwegen geschikt. Washington heeft het VN-verdrag dat bepaalt welk land welke claim heeft op Arctische delfstoffen weliswaar niet geratificeerd, maar zegt het wel na te leven.

Carl Bildt, de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken die de bijeenkomst voorzat, prees gisteren terecht het gegroeide zelfvertrouwen van de club, dat internationale samenwerking mogelijk maakt in een veranderend Arctisch gebied, „ook met belanghebbenden van buiten”. China is de belangrijkste speler in die groep en hoe dan ook een geopolitieke factor, met een mijnbouwproject in Groenland en grote plannen in IJsland. Samenwerking met de nieuwkomers, vooralsnog alleen op werkgroepniveau en zonder stemrecht, is de beste manier hen te doordringen van hun verantwoordelijkheden in een kwetsbare zone van mondiaal belang. Voorkomen moet worden dat het benutten van de enorme kansen ontaardt in een polaire gold rush. Het kan ook bijdragen aan het indammen van risico’s, zoals vervuiling door olie, waarop het gebied totaal niet is voorbereid.