Hongerstaking helpt niet, of wel?

Er is al lang kritiek op de vreemdelingendetentie in Nederland. Maar met de vrijlating van Sayam Uddin Nessar lijkt de geest definitief uit de fles.

Dorststaker Sayam Uddin Nessar (42) kon dinsdagavond weer gaan drinken. De vreemdelingenrechter had net bepaald dat hij vrij moest worden gelaten. Tien hongerstakers hadden op dat moment geen reden om te stoppen met hun actie. Drie van hen dronken ook niet. Een lag in hetzelfde gevangenisziekenhuis als Nessar. Vanmorgen waren er nog zeven hongerstakers, twee weigeren ook drinken.

Wat betekent de vrijlating van Nessar voor hun zaak?

Niets, zegt staatssecretaris van justitie Fred Teeven (VVD). Hij liet gisteravond per brief aan de Tweede Kamer weten dat een hongerstaking of vochtweigering zijn – democratisch tot stand gekomen – beleid niet verandert.

De honger en dorsstaking van Nessar had ook ‘niets’ te maken met het besluit van de vreemdelingenrechter om hem vrij te laten, zegt de perswoordvoerder van de minister. Er was een kort geding en hij bleek onrechtmatig vast te zitten. Wel was het zo dat de zitting extra snel werd gehouden, gezien zijn kritieke toestand.

Toch is de geest uit de fles. Hoe zit dat eigenlijk in die vreemdelingenbewaring, lijkt iedereen zich opeens af te vragen. De hongerstakende gedetineerden in Rotterdam houden de aandacht vast. „Het feit dat er een dorststaking voor nodig was om erachter te komen dat Nessar onrechtmatig vastzat, is natuurlijk bizar”, zegt hoogleraar vreemdelingenrecht Anton van Kalmthout. „Je gaat je bijna afvragen hoe serieus er naar deze zaken gekeken wordt.”

Mensen worden opgesloten om ze te kunnen uitzetten, zegt Van Kalmthout. „Ze moeten beschikbaar zijn voor terugkeer. Maar dat kan ook op een andere manier, met een meldplicht bijvoorbeeld. Opsluiting moet een uiterste middel zijn. Zeker onder zulke sobere omstandigheden.”

De vreemdelingen in detentiecentra zitten bij elkaar in kleine cellen, er zijn weinig activiteiten en het is onduidelijk hoe lang de detentie zal duren. Uitzetten is niet altijd mogelijk, sommigen zitten er een jaar.

Kritiek op de vreemdelingenbewaring is niet nieuw. Al jaren verschijnt het ene kritische rapport na het andere van organisaties als de Nationale Ombudsman, de Raad van State, Amnesty International, VluchtelingenWerk. Van Kalmthout. „Ik roep al jaren dat het echt niet kan, nu eindelijk heb ik het gevoel dat het opgepikt gaat worden.”

Het klopt dat iedereen het opeens heeft over de vreemdelingendetentie. Vanmiddag was er een spoeddebat in de Rotterdamse gemeenteraad op initiatief van GroenLinks. De partij wil dat de burgemeester bemiddelt in het conflict tussen de vreemdelingen en de directie van het centrum. „Er worden basale mensenrechten geschonden binnen gemeentegrenzen”, zegt fractievoorzitter Arno Bonte.

Een delegatie van de Raad van Kerken (achttien kerken) in Nederland bezocht gisteren het detentiecentrum in Rotterdam. De raad deed vervolgens een ‘dringend beroep’ op de overheid om het asielbeleid ‘grondig te herzien’.

Leden van de actiegroep Deportatie verzet zijn vanmorgen om tien uur een tweedaagse hongerstaking op het Plein in Den Haag gestart, om steun te betuigen aan de hongerstakers in detentiecentrum Rotterdam.

En dan is er nog iets. Vlak na de zelfmoord van de Russische asielzoeker Dolmatov in een detentiecentrum verleende Teeven een verblijfsvergunning aan een uitgeprocedeerde asielzoeker uit Kameroen, die in detentie aan een dorststaking was begonnen. Volgens Teeven had dat niets te maken met de staking, maar die schijn heeft het wel. De Kamer debatteert volgende week over de kwestie. Sommige Tweede Kamerleden vrezen precedentwerking.