Het is tijd voor gebed en dan stopt de muziek

Alle vliegtuigen van Saudi Arabian Airlines heten ‘God bless you’, en ik weet niet of me dat zorgen baart of oplucht. Is het een smeekbede aan God de passagiers met zijn zegen veiligheid te bieden? Of hebben ze daar bij Saudi zekerheid dat het met die zegen wel snor zit?

God is nogal nadrukkelijk aanwezig in het vliegtuig naar Jeddah. De reis begint met gebed en het toestel zit vol mannen in witte badhanddoek die vanuit Jeddah op umra gaan, de kleine pelgrimstocht naar Mekka (de grote, de Haj, is eenmaal per jaar). De man naast me zit te studeren in een koran die hij netjes in een plastic tasje heeft meegenomen.

De ultraconservatieve islam is een belangrijk deel van het westerse idee van Saoedi-Arabië, naast olie en gouden kranen in woestijnpaleizen. Daarom was het zo aardig die middag in Jeddah terecht te komen in een jamsessie van de fusionmuziekgroep Al-Farabi.

Mág muziek? Het is niet verboden. Maar dat wil niet zeggen dat het mag. Er zijn geen muziekscholen of muziekles op school. Complex onderwerp, zeggen Nora en Sara in Riad nadat ze verbaasd mijn verhaal over de jamsessie hebben aangehoord. Veel conservatieven in Saoedi-Arabië, en dat zijn er veel, vinden dat muziek niet mag.

Nora en Sara zijn afgestudeerd en werken aan de universiteit; ze zijn gelovig-zonder-gezichtssluier dus nogal liberaal naar lokale maatstaven. Strenge geestelijken zeggen dat muziek afleidt van gebed en daarom verboden is, zegt Nora. Andere geestelijken zien het wat ruimer. Dus sommige muziek mag soms. Er komen wel eens orkesten naar het koninkrijk, maar die treden op in besloten ruimten als ambassades.

Veel Saoedische regels en Saoediërs zijn nogal inconsequent. Je mag een speelfilm maken die dan niet getoond kan worden in Saoedische bioscopen want die zijn er niet. Maar die film komt wel op de televisie. Waarom geen bioscoop? Je kunt immers wel naar toneel (gescheiden ingang en zitplaatsen voor mannen en vrouwen natuurlijk). Muziek en alles wat God verboden heeft, zijn op satelliet-tv, cd en internet ongelimiteerd voorhanden.

In die virtuele werkelijkheid treedt pianiste Nadine zonder hoofddoek op, vertelt ze in Jeddah, en niemand die er in de gehoofddoekte echte werkelijkheid iets van zegt. Cd’s van verboden muziek zijn gewoon te koop. „We zijn totaal in de war”, zegt ze.

De semi-profs van Al-Farabi maken fusionmuziek. Ze combineren rock, hiphop en andere westerse stijlen met oosterse muziek, en gebruiken teksten van oude Arabische dichters. Hun instrumenten komen ook uit oost en west: traditionele snaarinstrumenten als oud en qanun naast klassieke en elektrische gitaar, drums en piano.

Veel Saoedische jongeren die ik tegenkom zeggen dat je meer opschiet door de regels te respecteren dan de autoriteiten te provoceren. Al-Farabi – genoemd naar een beroemde wetenschapper uit de vroege islamitische tijd – vraagt altijd toestemming voor een concert, zegt gitarist Diya. Tot dusverre hebben ze voornamelijk opgetreden in de beslotenheid, bijvoorbeeld in de literaire club van Jeddah en de plaatselijke Effat-universiteit. Een optreden in een voetbalstadion werd vorig jaar op het laatste moment geannuleerd; de autoriteiten hadden meer tijd nodig om zich te beraden.

Onverwachts leggen de vijf bandleden hun instrument neer. Het is weer tijd voor gebed. En dan stopt het leven hier, of je bidt of niet.