Gouden tijden voor stroomdieven in Z-Afrika

Hoogseizoen voor illegale elektriciens in Soweto: de winter is op komst. Het elektriciteitsbedrijf levert zo miljoenen in, maar het is hosanna in de krotten.

Muzi Thekwane en zijn bende gaan er pas op uit in de krottenwijk Kliptown als de nacht is gevallen. Dan is de kans minder groot dat de politie hen pakt. Het is even na middernacht en de 30-jarige Zuid-Afrikaan klimt in een lantaarnpaal. Behendig knoopt hij een paar draden vast en gooit ze in een bundeltje naar beneden. Kameraden spannen de elektriciteitsdraden als een spinnenweb over de golfplaten huisjes.

Het zijn herstelwerkzaamheden. Onlangs kwam het stroombedrijf Eskom de illegale draden verwijderen. Thekwane en zijn buren kwamen in opstand. De politie schoot met rubberen kogels op hen.

Kliptown is een deel van Soweto, op zo’n twintig minuten van het centrum van Johannesburg. In Soweto woont een groeiende zwarte middenklasse in bungalows die van alle gemakken zijn voorzien, maar in delen van de township is nog geen elektriciteit. Volgens het Institute of Race Relations in Johannesburg heeft 16 procent van de Zuid-Afrikanen nog steeds geen stroom.

Thekwane besloot twee jaar geleden het heft in eigen handen te nemen. Hij trok een lange draad van een elektriciteitshuisje naar het krot waar hij met zijn moeder en twee broers woont. Inmiddels heeft hij er met een groep vrienden zijn bijbaantje van gemaakt om de hele buurt stroom te geven.

Deze maand begint het hoogseizoen. De winter is in aantocht. Zuid-Afrikanen bibberen al bij een graad of zeven Celcius en willen hun elektrische kachels aan. Thekwanes groep is niet de enige die huizen van stroom voorziet. Alleen al in zijn wijk kent hij drie andere groepen die hetzelfde ‘werk’ doen. Ze vragen zo’n veertig euro voor een aansluiting en maandelijks zeven euro om de onder hoogspanning staande wirwar aan draden te onderhouden.

Met de winter begint ook de strijd met het elektriciteitsbedrijf en de politie. Eskom verliest ieder jaar ruim tien miljoen euro door de stroomdieven, en met de verstedelijking neemt het aantal illegale connecties toe. Soweto, altijd al de baldadigste township, staat erom bekend.

Sommige stroomdieven in Soweto gedragen zich als Robin Hoods. Waar Thekwane geld vraagt voor een illegale aansluiting doet Walter Malesa (40) het voor niets. Hij werkt voor het Soweto Electricity Crisis Committee (SECC), een socialistische organisatie die stelt dat Zuid-Afrikanen recht hebben op gratis stroom.

Vanmiddag loopt Malesa door een straat met gezinnen in arbeidershuisjes. Zijn klanten hebben wel een meterkast, maar geen geld voor de rekeningen. Als het elektriciteitsbedrijf de draden bij hun huis doorknippen wegens achterstallige betalingen, knoopt Malese ze weer aan elkaar. „De ANC-regering beloofde ons bij het einde van de apartheid basisvoorzieningen, stroom hoort daarbij”, zegt hij.

De illegale elektricien Thekwane snapt zijn collega niet. Alles moet maar gratis zijn sinds het ANC aan de macht is. Dat vindt hij onzin. Hij wil best betalen. Hij tapt alleen illegaal af omdat er geen alternatief is. Hij smeekte de gemeente zelfs om officiële aansluitingen in zijn buurt.

Waar geen stroom is, wordt paraffine gebruikt om te koken en het huis te verwarmen. Maar de rook is giftig en paraffine is licht ontvlambaar. Een paar keer per week vliegt er wel ergens een krot in de fik. Het vuur slaat gemakkelijk over naar de aanleunende geïmproviseerde huizen.

Ook met de illegale elektriciteit gebeuren ongelukken. In zijn buurt kent Thekwane twee mannen die het afgelopen jaar zijn geëlektrocuteerd. En vorige winter explodeerde een elektriciteitskast door overbelasting: er zaten teveel draden aan geknoopt.

Thekwane deinst niet terug voor de hoogspanning. Nu er stroom is, kunnen kinderen ’s avonds huiswerk maken met het licht aan. Er is minder brand. En er zijn ook minder tienerzwangerschappen, gniffelt Thekwane. „Werkeloze jongeren kijken nu televisie om de tijd te verdrijven.”