Eerst geven en pas later controleren

Geheel conform de hedendaagse wetten van vooral de elektronische media hing het politieke leven van staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD) dinsdag de hele dag aan een zijden draad. De fraude met toeslagen, beheerd door de onder hem ressorterende Belastingdienst, was dermate ernstig dat rekening gehouden moest worden met een gedwongen aftreden van de staatssecretaris.

Maar de politieke werkelijkheid was van meet af aan een andere. De coalitiepartners VVD en PvdA, goed voor een meerderheid in de Tweede Kamer, manifesteerden zich als trouwe steunpilaren voor Weekers die de afgelopen weken uitblonk in het verstrekken van warrige informatie over de fraudekwestie. Wat wist hij wanneer? Daar ging het de Tweede Kamer in eerste instantie om. Dat Weekers meerdere brieven en verklaringen nodig had om die ogenschijnlijk simpele vraag te beantwoorden geeft op zich te denken.

Er is het nodige mis in het miljarden euro’s omvattende toeslagensysteem dat in 2005 werd geïntroduceerd. Een systeem dat was bedoeld om de inkomenseffecten van uitgaven voor zorg, huur en kinderopvang voor grote groepen burgers te verzachten. ‘Geef eerst, controleer later’, was hierbij het leidende en naar nu is gebleken desastreuze principe.

Voor het politieke oordeel over deze kwestie is het goed te beseffen dat de fraudegevoeligheid van de toeslagenregelingen indertijd wel degelijk bekend was. Een meerderheid van zowel Tweede als Eerste Kamer besloot echter dit voor lief te nemen. De naïviteit van toen staat in schril contrast met de hoge, verontwaardigde toon die Kamerleden de afgelopen tijd met betrekking tot de toeslagenfraude hebben gebezigd. De staatssecretaris is weliswaar verantwoordelijk, maar dit geldt in belangrijke mate ook voor een aanzienlijk deel van het parlement dat destijds instemde met de regeling.

De politieke uitkomst van het debat was gisternacht dat staatssecretaris Weekers kan blijven zitten. Een door een groot deel van de oppositie ingediende motie van wantrouwen kreeg geen meerderheid. Behalve de coalitiepartijen VVD en PvdA stemden ook de kleine christelijke fracties van de ChristenUnie en de SGP tegen. De tegenstemmers hadden dit keer gelijk.

Er valt veel aan te merken op de manier waarop de staatssecretaris met deze zaak is omgegaan. De verantwoordelijkheid hiervoor heeft Weekers in het debat erkend. Het gaat er vervolgens om dat de zaak wordt opgelost. Daar heeft hij zich toe verplicht. Zoals Weekers zich ook verplicht heeft intern bij de Belastingdienst orde op zaken te stellen.

Een politieke afrekening kan dan worden gemist.