‘Echt niet iedereen heeft steun nodig’

Politici hebben met de beste bedoelingen een „terugstortcircus” gecreëerd, vindt VVD’er Zijlstra. Hij wil af van alle toeslagen.

Veel te veel mensen krijgen kind-, huur- of zorgtoeslagen of andere vergoedingen, vindt VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra. Het systeem, zegt hij is „opgeblazen”.

Zijlstra reageert op de toenemende zorg bij de coalitie over de uitgaven aan zorg en sociale zekerheid, die maar blijven stijgen. Maar de oproep van Zijlstra houdt ook direct verband met de voortdurende problemen die partijgenoot en staatssecretaris Frans Weekers (Financiën) heeft met de toeslagenfraude.

U vindt dat de overheid te veel toeslagen uitkeert. Hoezo?

„Als bijna 70 procent van de Nederlandse bevolking een toeslag ontvangt, dan moet je jezelf de vraag stellen: is het echt zo dat tweederde van de bevolking in een positie zit waardoor inkomensondersteuning door de overheid nodig is? Dan zouden we er wel heel slecht voorstaan als land. Het antwoord is dus nee.”

Politici hebben ook vaak toeslagen ingevoerd om gedrag te beïnvloeden. Zo moest de kinderopvangtoeslag werken voor mensen makkelijker maken.

„De vraag is of het werkt. Zo hebben we een hoge zorgpremie ingevoerd om mensen te bewegen minder gebruik te maken van de zorg. Voor lagere inkomens compenseerden we de financiële effecten met een zorgtoeslag. Toch heeft dit nooit geleid tot een lagere zorgvraag.”

De VVD heeft zulke maatregelen regelmatig ondersteund.

„Wij politici hebben altijd de neiging om met goede intenties een systeem op te tuigen dat in de kern ook goed in elkaar zit, en dat in de loop der jaren met allerlei goede bedoelingen wordt opgetuigd, en groter en groter wordt. Soms ook door de VVD, daar loop ik niet voor weg.

„De AWBZ werd ooit verzonnen voor de onverzekerbare risico’s van chronisch zieken en gehandicapten. Er zaten aan het begin 50.000 mensen in, nu zo’n 700.000. Het is enorm uitgedijd. De huishoudelijke hulp, alles valt eronder tegenwoordig. Daar geldt toch: waarom moet de overheid de huishoudelijke hulp voor je regelen? Wat heeft dat met onverzekerbare zorg te maken? Als er problemen ontstaan, moeten we terug naar die kernvraag: waarom doen we dit eigenlijk ook alweer?”

„Kijk naar het debat deze week over de toeslagenfraude. We hebben een systeem opgezet om mensen te compenseren als beleid te grote inkomenseffecten heeft. Maar de groep die een toeslag kreeg werd steeds groter.”

„De kern van het systeem is vertrouwen, dus eerst uitbetalen en daarna controleren we pas of het goed en rechtmatig was. En dat levert dus fraude op. De afgelopen jaren bestreden we die op allerlei manieren, en toch zien we nog steeds grootschalige fraude.”

„We doen nu vooral symptoombestrijding. Er is een probleem, we plakken een pleister. Maar we kijken niet hoe de wond ontstaat. Die ligt in het wezen van het toeslagenstelsel. Dan moet je dus de vraag stellen: waarom hebben we eigenlijk die toeslagen? Is dit systeem überhaupt wel frauderesistent te maken?”

En het antwoord?

„Ik heb serieuze twijfels. Het toeslagenstelsel heeft zich ontwikkeld tot een fraudegevoelige moloch. Ik denk dat we het belastingstelsel moet herzien, zodat we de noodzaak van toeslagen er helemaal uithalen. Eerst belasting innen en het vervolgens teruggeven via toeslagen is onzinnig rondpompen van geld. Ik wil een zo eenvoudig mogelijk stelsel dat iedereen begrijpt, met zo min mogelijk papierwerk. Geen enorme, fraudegevoelige bureaucratie met al die handhavingsproblemen.”

Het afschaffen van alle toeslagen heeft grote nadelen voor lage inkomens, dat accepteert coalitiepartner PvdA nooit.

„Het doel is efficiëntie, niet denivelleren of nivelleren. We hebben altijd een progressief belastingstelsel gehad, waarin de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Aan dat principe willen we niets veranderen. Maar waarom hebben we daar boven op een terugstortcircus van 12 miljard gebouwd?”

„Inkomenspolitiek moet zo veel mogelijk via de inkomstenbelasting lopen. Als je van de toeslagen af wilt, zou je dus lagere schijven aan het belastingstelsel moeten toevoegen. Als er dan toch nog toeslagen nodig zouden zijn, dan moet dat zo eenvoudig mogelijk. Eigenlijk gewoon één algemene toeslag, die inkomenseffecten compenseert, en dan voor zo min mogelijk mensen. Daar kan toch niemand tegen zijn?”

Vraagt u actie van uw eigen kabinet, of is dit een toekomstdroom?

„Nee, nee, nee. De maatregelen van de regering om de fraude aan te pakken zijn goed, maar vooral symptoombestrijding. Wat mij betreft moet ook deze regering al beginnen met de aanpak van dat stelsel.”