Drukker Spinoza’s ‘Ethica’ na 350 jaar ontdekt

Met typografisch onderzoek hebben twee jonge UvA-studenten de identiteit kunnen achterhalen van de drukker van twee beroemde werken van de filosoof Baruch Spinoza (1632-1677, meldt Knack. De onthulling vond plaats in Brussel.

De publicatie van Spinoza’s Tractatus theologico-politicus en diens Ethica worden nu toegeschreven aan de Amsterdamse drukker Israël de Paul (1630-1680). Daarmee komt een einde aan een 35o jaar lange zoektocht naar de werkelijke drukker van de anoniem gepubliceerde werken. Er werd lange tijd vanuit gegaan dat de Amsterdamse uitgever Jan Riewertsz, zelf een Spinozist, de werken had uitgegeven. Maar in realiteit bleek Riewertsz een uitgever die drukwerk uitbesteedde, zo schrijft het Belgische tijdschrift Knack.

De ontdekking is gedaan door de Amsterdamse boekwetenschappers Trude Dijkstra en Rindert Jagersma. Zij hebben het typografisch materiaal (drukletters, gedecoreerde initiaalletters, ornamenten, etc.) van Spinoza’s werken vergeleken met het werk dat in de zeventiende eeuw is uitgegeven door een grote verscheidenheid aan Amsterdamse boekdrukkers.

Uiteindelijk kwam het materiaal overeen met het werk van de onbekende Amsterdamse boekdrukker Israël de Paul (1630-1680). Van De Paul, die zich klaarblijkelijk bij leven en welzijn heeft toegelegd op het publiceren van subversieve boeken, zijn slechts een aantal werken overgeleverd. De ontdekking wordt door twee belangrijke specialisten op boekwetenschappelijk gebied, de docent Paul Dijstelberge en onderzoeker John Lane, bevestigd.

Twee jaar geleden vond de Nederlandse filosoof Leen Spruit in de Vaticaanse bibliotheek al een tot nu toe onbekend handschrift van de Ethica. In zijn bericht daarover in NRC Handelsblad benadrukte classicus David Rijser het cultuurhistorische en filosofisch belang van dat werk:Jonathan Israël stelde onlangs nog voor om het werk te beschouwen als dé grondtekst voor de radicale Verlichting. Die ligt op haar beurt weer ten grondslag  aan het westerse seculiere liberalisme, met  basiswaarden van vrijheid, tolerantie en scheiding van kerk en staat.’