Als Denen Hamlet spelen

Shakespeare situeerde zijn Hamlet in Denemarken. Hoe spelen hedendaagse Denen de klassieker? Met een designdecor en de nadruk op politieke en familiale perikelen.

Champagne bruist in de glazen. Een dame in avondjurk toont haar blanke schouders. Het is feest aan het Deense hof. De koning is dood. Muzikanten met accordeon, drumstel en contrabas zingen: „The king is dead, long live the king.” De oude koning is dood, leve de koning.

De gezichten van de muzikanten zijn wit geschminkt. Ze zingen verder over een moeder, Gertrude, die „opgewonden kreten slaakt” omdat haar man, koning van Denemarken, dood is. Haar zoon is de Deense prins Hamlet. Zijn ogen zijn vervuld van verdriet. Dit is het begin van Hamlet, Shakespeares beroemdste tragedie uit 1600, opgevoerd door het Republique Teater uit Kopenhagen met live muziek van de Britse cultband The Tiger Lillies. Om het nog erger te maken trouwt Gertrude ogenblikkelijk met Claudius, moordenaar van haar man en nieuwe koning.

„Deenser dan dit kan het niet”, zegt regisseur en artistiek leider Martin Tulinius van het gezelschap Republique in zijn theater aan de rand van de binnenstad van Kopenhagen. Republique is een nieuw gezelschap, opgericht in 2009. Het geldt als de grote belofte van het Deense avant-gardetoneel met visueel spectaculaire voorstellingen, geïnspireerd door de obsessie met design van dit land. Tulinius geldt als de ‘meester van het beeld’. Met verve geeft hij uitleg bij zijn rijke, veelzeggende beeldtaal. Hamlet werd genomineerd voor de ‘beste muziektheaterproductie van 2012’. De lof geldt de kunst om ‘emoties, schoonheid en duisternis met elkaar te verbinden’.

Tulinius vervolgt: „Eigenlijk stelt geen regisseur zich de vraag waarom Shakespeare Hamlet situeert in Denemarken. Hij putte uit middeleeuwse bronnen over moord en wraak in het Deense koninkrijk. De befaamde quote ‘something is rotten in the state of Denmark’ gaat over de ronddolende geest van de dode vader langs de kasteeltransen. Een vermoorde koning die gaat spoken en oproept tot wraak, dat heeft inderdaad iets duisters, iets wat de schaduwzijde van het koningschap laat zien. Ook ‘rot’ is het huwelijk van de koningin met moordenaar Claudius. Begrafenismaal en bruidsdis zijn dezelfde. ” Op mijn vraag waarom dat zo door en door Deens is, antwoordt Tulinius: „Het decor van onze Hamlet is het toonbeeld van glanzend en licht Deens design. Maar onder dat vernis schuilen politiek drama en familietragedie. Dát is Deens.”

Die feesttafel is een wit hellend vlak, oogverblindend uitgelicht in een helblauw decor. Tegen de achterwand rijst de onneembare vesting van de burcht hoog op. In de schietgaten komen de personages tevoorschijn. Achter de muren van deze burcht, de borgen ofwel het kasteel, nemen de malafide raadsheer Polonius en corrupte koning Claudius de beslissingen. Die vestingmuur mag dan verwijzen naar kasteel Elseneur uit de oorspronkelijke tragedie, wie goed kijkt herkent er het echte regeringsgebouw in, de Christiansborg in Kopenhagen. Tulinius vereenvoudigt het Hamlet-verhaal tot twee lijnen. „Hamlet is een familietragedie en een staatstragedie ineen”, zegt hij. „De spil in de familie is koningin Gertrude voor wie zoon Hamlet een incestueuze liefde koestert. Hij is gek van jaloezie op Claudius, de moorddadige minnaar van zijn moeder.”

De vermenging van politiek en familie schuilt niet in Hamlet alleen, ook het televisiedrama Borgen speelt met deze motieven. De Christiansborg is ook hier de plaats van handeling. „Als Borgen te zien is, zijn de straten in Denemarken absoluut leeg’”, zegt Tulinius. Hij beseft dat het onmogelijk is als theatergezelschap te wedijveren met de tv-serie. Volgens hem heeft de aandacht voor Deense film en televisie, zowel in binnen- als buitenland, gunstige gevolgen voor het theater. Regisseurs als Lars von Trier en Thomas Vinterberg hebben de Deense acteerkunst op een hoog plan gebracht. Het is een stijl die Republique nastreeft met herkenbare visuele beelden, zoals dat van de burcht.

Dankzij de esthetiek van decor, kostuums en speelstijl beseft de toeschouwer bij voorstellingen van Republique dat design belangrijk is. Tulinius bevestigt: „Met design is elk Deens kind opgegroeid. We leven in een wereld van design. De manier waarop Republique theater maakt, sluit hierbij aan. In onze voorstellingen is de visuele uitstraling belangrijk, misschien belangrijker dan de tekst.” Dat klopt. Zoals het beeld van Hamlets geliefde Ophelia slaapwandelend over de smalle rand van haar bed. Of haar verdrinkingsdood, zwevend boven de bühne met een kolkende zee geprojecteerd op de kasteelmuur. En als Hamlet aan het slot sterft, symboliseert een rode zijden sjaal het stromende bloed.

Republique Teater heeft zijn naam niet voor niets. In de binnenstad, schuin tegenover Christiansborg, resideert het Kongelige Teater, het nationale theater, in een imposant negentiende-eeuws bouwwerk met zuilen en marmeren trappen. Hier vinden traditionele voorstellingen plaats van het wereldrepertoire. Ibsens Spoken bijvoorbeeld. Of Tsjechovs De Kersentuin. Republique heeft in de visie van Tulinius een andere opdracht: zijn gezelschap brengt geëngageerd theater voor een politiek bewust publiek. Daarom is de keuze voor een kasteeldecor als dat van Christiansborg zo veelzeggend. Zing hier: ‘The king is dead, long live the king’. Spreek hier de woorden uit over ‘rottenis’ in het Koninkrijk Denemarken, en de toeschouwers zijn gewaarschuwd: er is iets gaande in hun fijne designland. Of, zoals Tulinius het formuleert: „Macht corrumpeert altijd, zowel in Hamlets kasteel Elseneur als in onze theaterburcht borgen.”

Hamlet door Republique Teater en The Tiger Lillies komt op tournee naar Nederland. Inl: republique.dk; tigerlillies.com