Zonder baan, maar nog niet wanhopig

Werkloosheid // Het CBS komt vandaag met nieuwe werkloosheidscijfers Die zijn al jaren om te huilen en worden niet snel veel beter, is de verwachting Waarom gaan al die werklozen dan niet de straat op?

Meer dan 600.000 werklozen telt Nederland inmiddels. Vandaag maakt het CBS waarschijnlijk geen betere cijfers over de afgelopen maand bekend. In absolute aantallen zijn we de records van de crisisjaren tachtig voorbij. Maar de protesten blijven uit. Werd de inhuldiging van Beatrix in 1980 nog gekenmerkt door een grimmige ontluikende kraakbeweging, drieëndertig jaar later is de inhuldiging van haar zoon, prins Willem-Alexander, een toonbeeld van vredigheid. Waarom gaan al die werklozen de straat niet op? Zes mogelijke verklaringen:

Anderhalfverdieners

De gevolgen van werkloosheid worden nu, meer dan dertig jaar geleden, opgevangen door de partner die vaker dan toen ook een baan heeft. Het traditionele beeld van de mannelijke kostwinner op wiens inkomen een heel gezin kon teren, was dertig jaar geleden nog wijdverbreid. Had in 1983 nog maar eenderde van de vrouwen betaald werk, inmiddels is de arbeidsparticipatie van vrouwen gestegen tot boven de 60 procent. Het anderhalfverdienersmodel is de standaard geworden.

Rooskleuriger toekomstbeeld

Anders dan in de jaren tachtig hebben jongeren van nu een veel rooskleuriger toekomstbeeld. Vorig jaar toonde onderzoek van het Nibud al eens aan dat bijna tweederde van de jongeren tot en met 24 jaar verwacht makkelijk een goede baan te krijgen. Het netto maandinkomen dat zij voor ogen hebben, is volgens het Nibud „onrealistisch hoog”. Dat staat in schril contrast met de no future-perceptie van de jongeren in de jaren tachtig. De jeugdwerkloosheid is in een jaar tijd opgelopen van 12 procent naar 16 procent in maart dit jaar, bijna gelijk aan de aantallen in 1983. Toch daalde onder jongeren het toch al geringe pessimisme over de eigen financiële toekomst de afgelopen maanden zelfs nog verder, constateerde het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), dat geregeld het sentiment onder burgers peilt.

Minder jongeren

Niet alleen lijken jongeren minder protestbereid dan dertig jaar geleden, ze zijn eenvoudigweg ook met veel minder om protest aan te kunnen zwengelen. Was in 1983 eenderde van de werklozen jonger dan 25 jaar, tegenwoordig is dat er maar één op de vijf. De groep werklozen is zodoende minder homogeen dan dertig jaar geleden en dus is het gemeenschappelijk belang bij veranderingen op de arbeidsmarkt minder groot. Dat maakt massaal protest om die veranderingen te bewerkstelligen ook minder kansrijk.

Zzp’ers

Het aantal zzp’ers is flink toegenomen. Ondanks de oplopende werkloosheid blijft het aantal eenpitters dat zelfstandig zijn of haar diensten aanbiedt alsmaar stijgen tot nu rond de 750.000. Dat ondersteunt de aanname dat er veel verborgen werkloosheid is onder zzp’ers, alhoewel exacte cijfers vooralsnog ontbreken. Wie zzp’er is, ziet een lege orderportefeuille niet snel als werkloosheid, maar eerder als een slappe tijd, is ook het vermoeden bij het CBS. Bovendien geldt: wie zijn eigen merk is, hangt zijn vuile was niet buiten. Als steeds meer mensen op persoonlijke titel inkomsten generen, wordt het uitblijven van inkomsten minder snel als collectief probleem gezien.

Geen sociaal vangnet

Wie in de jaren tachtig werkloos werd, had geen haast om weer aan de slag te komen. Dat werk was weliswaar ook minder voor handen dan nu, maar hij kon zijn energie ongehinderd richten op protest. Nu hebben jongeren geen of hooguit drie maanden recht op WW. Zij zoeken hun heil noodgedwongen in allerhande flexbaantjes; zijn een tijdje werkloos en hebben dan weer even werk.

Geen schuldige

Wie moet je de schuld geven? In de jaren tachtig richtte protest zich tegen de overheid. Maar nu komt de crisis van buiten. Volgens het SCP is de perceptie onder burgers wijdverbreid dat externe factoren de oorzaak zijn van de crisis. Daartegen is het moeilijk protesteren. In de jaren tachtig werden „banen vernietigd” onder aanvoering regeringsleiders als Thatcher of Lubbers. Nu is Den Haag in de ogen van burgers eerder lijdend voorwerp van de voortslepende eurocrisis of de kwakkelende wereldeconomie.