Verloren in een hap deeg

Heleen van Royen Lebowski, 283 blz, € 19,90 ***

U heeft geen zin in de nieuwe Heleen van Royen? Want u ergerde zich aan haar aandachttrekkerige geblaat bij Pauw & Witteman en vermoedt dat het wel weer niet erg literair zal zijn. Maar lees je De hartsvriendin zonder vooringenomenheid, dan valt er iets aardigs te ontdekken in haar literatuur light. Heleen van Royen doet in De hartsvriendin wat Brigitte Kaandorp doet in haar cabaretvoorstellingen en wat Sylvia Witteman doet in haar Volkskrant-columns. De roman is een zedenschets van het huisvrouwenbestaan, waarin te grimlachen valt om de sneuheid der dingen. Van Royens hoofdpersoon Yvonne de Graaf is een sneu type. Huisvrouw, zwaarlijvig, met een ‘stressvolle’ baan als vrijwilligster bij de Vogelopvang. Voor haar 40ste verjaardag mag ze naar een dieetgoeroe.

Het is het verhaal dat ze al eerder verwerkte in het Kruidvatboekenweekgeschenk: een herkenbaar boek waarin ze niet veel meer lijkt te doen dan het bijeenzetten van al die clichés waarop vaderlandse lach-of-ikschiet-sitcoms zijn gestoeld. Dat gaat soms te ver: de poep-en-pieshumor wanneer Van Royen schrijft over de effecten van dieetpillen op Yvonnes stoelgang, heeft geen niveau. Maar in de meeste gevallen is het niet ongrappig – maar ook niet erg origineel.

Afgezien dan van de scène die werkelijke gekte in woorden weet te vangen, waarin Yvonne zich volledig verliest in een hap appeltaartdeeg. Dat is een wél origineel en wervelend hoofdstuk, waarin de dikke huisvrouw twintig minuten lang naar een hap deeg moet kijken voor ze hem opeet. Het is zo idioot dat het weer geestig wordt. Het geeft ook inzicht in de verbeeldingskracht van deze huisvrouw: die is vreselijk pover. En zo openbaart zich de vileine ironie van Van Royen. Waar een verhaal binnen het komische genre nogal eens een sentimentele draak wil worden omdat de hoofdpersoon haar kracht tóch nog ontdekt en het leven zo weer zin geeft, doet Van Royen alleen maar alsóf er iets verandert.

Van Royen schetst een inktzwart, ironisch wereldbeeld: de Nederlandse huisvrouw anno 2013 ziet redding in die zogenaamde daadkracht, in diëten en dildo’s, maar De hartsvriendin toont er de vruchteloosheid van. Zo is het volledig te lezen als parodie op het hedendaagse maakbaarheidsideaal. Of alle Van Royen-lezers dat erin zullen lezen is de vraag.