Leden FNV belonen hun redder

Ton Heerts blijft voor- zitter van de vakcentrale FNV, die hij door de crisis loodste. Maar oude tegen- stellingen kunnen straks weer opspelen.

Het was voor de meeste FNV’ers geen verrassing, de verkiezingsoverwinning van Ton Heerts. De nieuwe voorzitter van de grootste vakbeweging van Nederland (1,1 miljoen leden) had die verkiezingszege eigenlijk al op zak. De vraag was niet óf hij dat refendum zou winnen, maar hoe groot de afstand zou zijn tussen hem en zijn enige concurrent, Abvakabo-voorzitter Corrie van Brenk.

Heerts (46), de raspolderaar, de architect van het sociaal akkoord met werkgevers en het kabinet. De man die een ontredderde FNV in minder dan een jaar reorganiseerde en terugbracht in het maatschappelijk overleg. Die zijn traditioneel opstandige achterban achter dat sociaal akkoord kreeg, ondanks de daarin opgenomen ingrijpende hervormingen van ontslagrecht en werkloosheidswet.

Hoewel Heerts de geringe opkomst bij dat referendum niet kan uitleggen als massale steunbetuiging, is zijn positie onaangetast – ook extern. Hij kan ‘zijn karwei’ nu verder afmaken: afronding van de reorganisatie van de FNV en toezicht op naleving van het sociaal akkoord.

Maar elke zegetoer, ook die van Heerts, heeft zijn grenzen. Aanhangers van Van Brenk voerden campagne tegen Heerts, juist wegens die afspraken in het sociaal akkoord.

Dat geluid zal niet verstommen. In de campagne om het voorzitterschap onthield Van Brenk zich van kritiek op het sociaal akkoord en Heerts prees op zijn beurt de houding van de Abvakabo over afwijzing van het zorgakkoord.

Maar nu de kaarten van het leiderschap geschud zijn, kan die polarisatie weer oplaaien. Bij de Abvakabo zijn ze niet vergeten hoe overhaast Heerts met werkgevers en kabinet het sociaal akkoord naar buiten bracht. Ondanks de afspraak dat er pas een akkoord zou worden ondertekend als er ook overeenstemming was bereikt over het zorgakkoord.

Dat was voor Van Brenk wekenlang de troef in háár onderhandelingen met staatssecretaris Van Rijn (Zorg, PvdA) en de werkgevers over bezuinigingen in de gezondheidszorg. Die troef werd haar door Heerts uit handen geslagen, is het verwijt binnen de Abvakabo. Als na de zomer blijkt dat er inderdaad duizenden ontslagen vallen, zal dat Heerts intern worden aangerekend.

Het is alleen de vraag hoeveel Heerts te duchten heeft van de één na grootste FNV-bond. De Abvakabo is met 345.000 leden een machtsfactor, ook in het ledenparlement en het bestuur. Maar om van betekenis te zijn, heeft die bond de steun nodig van de grootste bond, FNV Bondgenoten (470.000 leden). Samen wisten die twee vorig jaar FNV-voorzitter Agnes Jongerius naar huis te sturen.

Bondgenoten is niet langer die natuurlijke partner van de Abvakabo. Bondgenoten heeft het sociaal plan omarmd en ziet het als steun in de rug bij komende cao-onderhandelingen. Pas als blijkt dat de werkgevers of het kabinet zich niet houden aan gemaakte afspraken, kan zich weer een gezamenlijk front aftekenen.

Ook de geplande ontmanteling van Bondgenoten, Abvakabo en FNV Bouw kan de twee grootste bonden in elkaars armen drijven. Die gaat immers honderden banen kosten. Naar schatting een kwart van de 1.500 tot 2.000 betrokken werknemers wordt door de reorganisatie boventallig. Tot nu toe heeft Heerts steeds beloofd dat dit zonder gedwongen ontslagen zal gaan. Overtollig personeel zou aan de slag kunnen bij een nog op te richten Bureau Handhaving Cao. Als dat niet lukt, zal Heerts worden neergezet als de man van de gebroken beloftes.

Voorlopig zal Heerts zijn wittebroodsweken kunnen voortzetten. Hij wist interne kritiek op het sociaal akkoord te pareren door te dreigen met opstappen. En de waarschuwing dat de FNV dan weer in een leiderschapscrisis verzeild zou raken. Iedereen bij de FNV is zich nog steeds bewust van dat risico.

Heerts weet zich bovendien omringd door een zevenkoppig dagelijks bestuur dat in meerderheid loyaal aan hem zal zijn. Bestuurslid Mariëtte Patijn, naar voren geschoven door FNV Bondgenoten, geldt als expert op het gebied van flexwerk en kent, als cao-onderhandelaar in de uitzendbranche, die markt goed. Ze heeft ook meegewerkt aan de teksten in het sociaal akkoord over hervormingen op de arbeidsmarkt. Ze geldt binnen Bondgenoten als een onderhandelingsgericht bestuurder.

Datzelfde geldt voor het bestuurslid Gijs van Dijk, afkomstig van de onderwijsbond AOB. Oudgedienden Catelene Passchier en Leo Hartveld waren nauw betrokken bij het sociaal akkoord, evenals Ruud Baars, afkomstig van FNV Bouw. Ruud Kuin vertegenwoordigt de activistische lijn van de Abvakabo.

In de praktijk zal blijken welke coalities hij weet te smeden om dit activisme ook in de directe omgeving van Heerts gestalte te geven. Voorlopig kan de nieuwe voorzitter verder op de ‘polderlijn’ die hij met zijn komst, vorig jaar juni, heeft ingezet.