Het spel om de macht

De één houdt van de macht. De ander is een liefhebber van het spel om de macht. Uw columnist rekent zich tot die tweede groep.

Interessant was het om te zien hoe in de PvdA is omgegaan met het kabinetsvoorstel het illegaal in ons land verblijven strafbaar te stellen. Geen misdrijf maar een overtreding, maar toch. In de meeste landen om ons land heen kent men een verbod op illegaliteit. Ook in het zorgvuldig voorbereide Regeerakkoord staat dat er zo’n strafbaarstelling zal komen. Rutte en Samsom hebben dat opgeschreven. De beide Tweede Kamerfracties van de VVD en PvdA zetten hun handtekening.

Pas kortgeleden kwam er in de PvdA een beweging op gang om met dat voorstel toch niet akkoord te gaan.

Een landelijke partijbijeenkomst bevestigde dat en er volgde een reeks van uitlegoptredens van PvdA-leider Samsom. Die hield de rug recht. Afspraak is afspraak was zijn lijn.

Tijdens een van die bijeenkomsten sprak een oud-PvdA wethouder van Groningen, Klaas Swaak, tegen NRC Handelsbladredacteur Tom-Jan Meeus, begrijpelijke taal. Hij vond het onderwerp maar „geneuzel”. „Waardeloos, onzinnig, flauwekul”. Dit in een betoog van de oud-wethouder dat de PvdA in Groningen in handen was gekomen van hoogopgeleiden en dat die doctorandussen het contact met de gewone linkse kiezers waren kwijtgeraakt: „Oost-Groningen is nu PVV-gebied”, aldus de gestaalde oud-wethouder Swaak.

Wie die gewone kiezers een beetje kent, kon voorspellen dat die – anders dan het kader – in meerderheid het plan van het kabinet, illegaliteit strafbaar te stellen, onderschrijven: 68 procent maar liefst liet weten daar voor te zijn.

De VVD toonde het spel om de macht goed te verstaan. In een gebaar van hartelijkheid en collegialiteit jegens de coalitiepartner lieten de liberalen weten dat zij bereid waren de PvdA-top te hulp te komen.

Die getoonde hartelijkheid had uiteraard het effect dat er in de PvdA-achterban stemmen opgingen om de uitgestoken hand van de VVD te pakken. Samsom werd zo in de rug gelopen. En dat was vast ook wel de bedoeling, vermoed ik. Het spel om de macht werd verder gespeeld. De leider van de socialisten trapte niet in de val. Hij hield de deur naar de VVD dicht. Een opening zou hem uiteraard flink wat gekost hebben. Zijn partij zou dan bij de VVD in het krijt zijn komen te staan.

Zondag kreeg Samsom zijn ledenraad achter zich. De strafbaarstelling van illegaliteit blijft in het Regeerakkoord staan.

Maar – dat is de clou – hoe hoog is de prijs daarvoor en vooral: wie betaalt die prijs? De ledenraad (het leek wel aangespoord door Samsom) eiste een reeks van maatregelen, die tot versoepeling van het asiel- en vreemdelingenbeleid zullen leiden. De rekening voor het door hem in toom houden van zijn eigen achterban, legt de PvdA-leider zo bij de VVD. Als zet in het spel om de macht is dat te begrijpen. Inhoudelijk zal dat de spanning in de coalitie vergroten. De PVV heeft dat onmiddellijk begrepen. Die wil nu in een Kamerdebat weten of de VVD de wensen van de PvdA steunt.

Hans Wiegel is oud-leider van de VVD. Deze wisselcolumn op woensdag verzorgt hij beurtelings met SP-voorzitter Jan Marijnissen.