Een goudmijn voor de techniek

Kabinet, werkgevers en regionale overheden sloten deze week een pact om meer jongeren voor een baan in de techniek te interesseren. Philips pio- niert al een paar jaar met technische opleidingen voor jonggehandicapten.

Philips Healthcare is een van de onderdelen van het technologieconcern die meedoen aan leerwerktrajecten voor jonggehandicapten met autisme. Foto Bloomberg

‘Wat zijn dit nou voor mensen”, vroeg Carl Heskes, voorzitter van het MKB Eindhoven, onlangs aan de aanwezigen op een werkgeverscongres in Utrecht over autisme. Op een groot scherm verscheen een vergeelde personeelsfoto van het befaamde Natlab van Philips. „Deze mensen zijn uitzonderlijk goed in een smal interessegebied en functioneren het beste in een veilige omgeving met weinig sociale complexiteit”, vervolgde Heskes na een korte stilte. „Ze zien, horen en voelen dingen die anderen niet horen en voelen en ze kijken met andere ogen naar de wereld.”

Hiermee gaf Heskes een aardige typering van een gemiddelde autist. Dat was geen toeval. Hij wil dat technische bedrijven meer mensen met autisme aannemen. Zijn missie is actueel nu de overheid via de Participatiewet bedrijven aanspoort meer ‘arbeidsgehandicapten’ aan te nemen, onder wie mensen met autisme.

Uit cijfers van de Gezondheidsraad blijkt dat slechts 18 procent van de volwassenen met een autismediagnose betaald werk heeft. Dit is opmerkelijk, omdat autisme niet alleen problemen, met name op het sociale vlak, maar vaak ook talenten met zich meebrengt. Bijvoorbeeld op het gebied van techniek.

Uit een onderzoek uit 2011 bleek dat in de regio Eindhoven, waar veel hightechbedrijven zitten, autisme ruim twee keer zo vaak voorkomt als in de rest van Nederland, namelijk bij 2,3 procent van de bevolking. „Ik vind het echt frappant dat dit door veel mensen als een probleem wordt gezien”, zegt Heskes. „Autisme is een onmisbare grondstof voor innovatie. Als je een goudmijn hebt, klaag je toch ook niet over te veel goud.”

Tot Heskes’ vreugde verkennen sinds kort steeds meer technologiebedrijven, ook buiten de regio Eindhoven, de mogelijkheden van werknemers met autisme. Soms vanuit het nobele motief van ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen’, maar vaak ook uit pure noodzaak. Want ondanks de huidige crisis wordt in Nederland een groot tekort aan technisch personeel verwacht. Maar weinig jongeren kiezen voor techniek, terwijl op korte termijn veel technici met pensioen gaan.

„Drie jaar geleden konden wij al heel moeilijk een programmeur vinden”, zegt Mark Malipaard van het ICT-bedrijf GCS/Xpecs uit Noordwijkerhout. „Wij hebben toen een accountant met autisme aangenomen die al zes jaar thuiszat.”

Na een volgens Malipaard „zeer moeizame interne opleidingsperiode” is deze man inmiddels van grote waarde voor het bedrijf. Malipaard: „Hij is superslim en weet drie keer zo snel wat een klant nodig heeft, doordat hij verbanden kan leggen die ik zelf niet zie. Bovendien is hij onze vraagbaak, want hij verslindt programmeerboeken.”

Onlangs startte Philips een tweede leerwerktraject voor tien jonggehandicapten (‘Wajongers’) met autisme. In anderhalf jaar worden zij opgeleid tot software- en hardwaretesters op diverse posten in het concern.

„Wij experimenteren bewust met nieuwe doelgroepen vanwege het dreigende tekort aan technisch personeel”, zegt Frank Visser, manager van het Philips Werkgelegenheidsplan (WGP), waarvan het traject deel uitmaakt. „Mensen met autisme kunnen veel voor de technologische sector betekenen, omdat ze heel gedetailleerd, nauwgezet en probleemgericht werken. Bovendien zijn ze vaak bovengemiddeld intelligent.”

Van de tien Wajongers die in 2011 en 2012 door Philips zijn opgeleid, hebben er acht inmiddels een baan, onder andere bij Daf Trucks, het Elisabeth Ziekenhuis in Tilburg en bij Philips zelf. Deze en andere bedrijven als ASML, NS en Rabobank hebben volgens Visser serieuze interesse voor de tweede lichting testers.

Kandidaten, opleiders, afdelingen, werkplekken en functies – bij Philips is alles en iedereen van tevoren grondig geanalyseerd. Visser: „Dat voorkomt dat je een werknemer met autisme naast een ratelende printer zet, waardoor hij zich niet meer kan concentreren.”

Belangrijk is volgens Visser ook dat de medewerkers worden voorbereid op de komst van een collega met autisme. Dat ging bij Philips de eerste keer niet goed. „We wekten de indruk dat die collega álle mogelijke autistische eigenschappen zou hebben”, zegt Visser. „Hierdoor ontstond een spookbeeld van iemand die je nooit zal aankijken en ook nooit mee zal gaan naar een borrel. Iedereen was dan ook erg verbaasd toen een kandidaat na een week begon te flirten bij de koffieautomaat.”

Een deelnemer raakte gestresst van de vele interne mails. Visser, nog steeds verbaasd: „Iemand met autisme leest dus echt álles.” De oplossing: elke ochtend tijdens het opstarten van de computer kwam er een collega naast hem zitten die zei: ‘Deze mails zijn belangrijk, met de rest hoef je niks te doen’.

De Wajongers van het Philipsproject zijn slim, maar de meesten is het niet gelukt om een diploma te behalen. Hogeschool Fontys in Eindhoven, één van de belangrijkste leveranciers van technisch personeel in de regio, onderzoekt hoe de grote uitval onder studenten met autisme kan worden voorkomen.

Voortaan zullen deze studenten tijdens de introductieweek niet meer meehoeven op survivalkamp en mogen ze tijdens tentamens alleen zitten om te voorkomen dat ze worden afgeleid. Fontys werft ook gepensioneerden om studenten met autisme te helpen, bijvoorbeeld met het plannen van huiswerk.

Volgens directeur Ad Vissers van de Fontys Hogeschool ICT zijn studenten met autisme van „essentieel belang” voor de ICT. „Zij zijn in staat een computersysteem tot in detail uit te pluizen. Geconcentreerd en volhardend, totdat alles honderd procent klopt. De gemiddelde student kan dat veel minder goed, die heeft veel te veel afleiding in de vorm van sport, vrienden en bijbaantjes.”

Om die reden zette Frans Huijbregts van het voedingsmiddelenbedrijf Huijbregts Groep in Helmond enkele jaren geleden het opmerkelijke zinnetje in een personeelsadvertentie voor een programmeur: ‘Licht autisme strekt tot aanbeveling’.

Huijbregts: „Een lichte vorm van autisme kan echt een positieve bijdrage leveren als je programmeur bent. Zoals een uitzonderlijk concentratievermogen. Op onze automatiseringsafdeling werken verschillende mensen met autisme.”

Maar de verwijzing in de advertentie was óók een statement, zegt Huijbregts, tevens voorzitter van Werkgeversplein Helmond. Hij „ergert zich namelijk dood” aan het gemak waarmee jongeren stempels als ‘autisme’ en ‘ADHD’ (hyperactiviteit) krijgen opgeplakt, omdat daarmee de nadruk wordt gelegd op wat zij niet goed kunnen. Huijbregts: „Terwijl iemands anderszijn juist ook kan leiden tot excellentie.”