Column

Amputatiegekte

Betty Ford was nog maar een paar weken First Lady toen ze in september 1974 een borstamputatie onderging en, ongehoord in die tijd, dat bekendmaakte. Nixon was net teruggetreden na het Watergate-schandaal. Betty zei later tegen Time dat er al genoeg verborgen was gehouden.

Vlak daarna maakte Happy Rockefeller, vrouw van vicepresident Nelson Rockefeller, háár borstamputatie wereldkundig. Na deze gecombineerde eerste borstkanker-bewustwordingsactie steeg prompt het aantal borstkankerdiagnoses in Amerika: vrouwen gingen beter opletten.

Bijna veertig jaar later hebben we de roze borstkankerbeweging, Pink Ribbon, die miljarden inzamelt voor de preventie en behandeling van borstkanker, en toch maar een fractie besteedt aan onderzoek naar de oorzaken van de ziekte. Een onderzoeker vatte de tussenstand pijnlijk accuraat samen in de documentaire Pink Ribbons. Inc., van Léa Pool: „De enige oorzaak van borstkanker die we kennen, is vrouw zijn.”

Intussen stellen in Amerika steeds meer borstkankerpatiënten en wetenschappers vragen bij de psychologische effecten van de Pink Ribbon-campagne. Vorige maand deed journalist Peggy Orenstein, zelf borstkankerpatiënt, een poging ze te reconstrueren in The New York Times. Ze citeerde daarbij onthutsende cijfers over borstamputatie uit The Journal of Clinical Oncology. Het ging om onderzoek naar Amerikaanse vrouwen met borstkanker in één borst, in het voorstadium (ook bekend als ‘stadium 0’). Tussen 1998 en 2005 bleek het percentage dat zekerheidshalve toch meteen beide borsten liet amputeren, zonder medische aanleiding, gestegen met maar liefst 188 procent. De meerderheid van deze vrouwen werd zelfs nooit getest op een gevaarlijk borstkankergen, zoals Angelina Jolie. Hoofdonderzoeker Todd Tuttle van de afdeling Chirurgische Oncologie aan de Universiteit van Minnesota noemde het „borstamputatiegekte”, in geen verhouding tot de risico’s. Hij weet die aan alle bewustwordingscampagnes: „Vrouwen zijn versteend geraakt van angst.”

In de Verenigde Staten laten nu ongeveer 30.000 vrouwen per jaar beide borsten amputeren, terwijl de noodzaak daarvan niet vaststaat. De meerderheid is ook nooit genetisch getest, zoals Jolie. Medisch historicus Barron H. Lerner, die het boek The Breast Cancer Wars schreef, wijt dit aan „borstkankercultuur”: borstkanker werd dankzij Pink Ribbon een ‘uitdaging’. Wie niet al het mogelijke probeert, is een loser.

Angelina Jolie is door deze cultuur gevormd. Ze is ook niet de eerste celebrity: actrice Christina Applegate ging haar voor met het bekendmaken van een dubbele amputatie. En in januari kondigde Allyn Rose (24) nog aan haar gezonde borsten om genetische redenen te amputeren – zij vertegenwoordigt Washington D.C. dit jaar bij de Miss Amerika-verkiezing.

Het lijkt daarom uitgesloten dat Angelina Jolie nu haar marktwaarde op het spel zet, zoals is gesuggereerd. Zij belichaamt juist de controle die ons al jaren door Pink Ribbon wordt beloofd. Misschien een illusie. Maar daarom vinden we haar volmaakter dan ooit.

Margriet Oostveen schrijft op deze plek een wisselcolumn met Arjen van Veelen.