Wie weet is er iets te kiezen

De inschrijfperiode voor de Iraanse presidentsverkiezingen is voorbij Er zijn twee controversiële kandidaten Maar Rafsanjani en Mashaei maken beiden weinig kans goedgekeurd te worden door het politieke establishment

In this picture taken on Sunday, May 4, 2013, a vendor and a shopkeeper wait for customers in the old bazaar of the eastern city of Birjand, Iran. When struggling families in the eastern Iranian city of Birjand take measure of Mahmoud Ahmadinejad's presidency in its waning weeks, it's not about his browbeating oratory against the West or his battles with Iran's ruling clerics. Instead, it's the rows of simple two-story homes on the city's outskirts that sharply improved their lives. (AP Photo/Vahid Salemi)

Correspondent Iran

In de laatste minuut van een vijfdaagse inschrijvingsperiode, en onder luid gejuich van aanhangers, betraden zaterdag de twee meest controversiële politici van Iran het ministerie van Binnenlandse Zaken om zich op te geven als kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 14 juni.

Door een deur aan de linkerkant van de ontvangsthal stapte ex-president Ali Akbar Rafsanjani, kwiek voor zijn 78 jaar, met zijn gevolg de zaal in. Aan de rechterkant van de hal kwam vrijwel tegelijk Esfandiar Rahim Mashaei binnen, vergezeld door zijn politieke beschermheer, president Mahmoud Ahmadinejad.

Hun inschrijving is de nieuwste ontwikkeling in de aanloop naar de verkiezingen, die een steeds spannender politiek drama worden. Of de twee mannen daadwerkelijk mogen deelnemen hangt af van de conservatieve raad van de hoeders van de grondwet, die bepaalt wie ‘geschikt’ is als presidentskandidaat. Die beslissing moet op 23 mei genomen zijn.

Het volk wil jullie niet

Beide kandidaten worden gehaat door het Iraanse politieke establishment, een mix van geestelijken en commandanten die de rechtsprekende macht, de veiligheidsdiensten en het parlement controleren. Ze zijn tegen Rafsanjani omdat hij hervormingen bepleit en hen openlijk beschuldigt van het monopoliseren van de macht. Ze verachten Mashaei om zijn liberale ideeën over de islam. Zo ziet hij ruimte voor individuele relaties met god, zonder bemiddelende rol van de geestelijkheid.

De afgelopen weken is zowel Rafsanjani als Mashaei in staatsmedia aangeraden zich niet in te schrijven. „Het is duidelijk dat ze niet door de ballotage van de hoeders komen”, schreef de krant Kayhan. „Het volk wil jullie niet.”

De mannen zijn tegenstanders van elkaar. Toen Ahmadinejad Rafsanjani bij de verkiezingen in 2005 versloeg, was Mashaei zijn spindoctor, die de geestelijke Rafsanjani wegzette als één van Irans rijkste mannen. Rafsanjani beticht de regering van Ahmadinejad van amateurisme. Hij geeft de president de schuld van alle economische problemen.

Buiten het ministerie van Binnenlandse Zaken stond zaterdag oproerpolitie. Honderden omstanders schreeuwden leuzen voor en tegen Rafsanjani en Mashaei. Binnen ontstonden schermutselingen tussen journalisten, waarvan velen in Iran partijdig zijn.

Ahmadinejads entourage bezette de perszaal, waardoor Rafsanjani niet kon spreken. Daar maakte de president duidelijk dat hij Mashaei, wiens dochter met de zoon van Ahmadinejad is getrouwd, door dik en dun gaat steunen. „Ahmadinejad is Mashaei en Mashaei is Ahmadinejad”, zei Ahmadinejad. Fotografen buitelden over elkaar heen, omstanders raakten geagiteerd door het vele duw- en trekwerk. Mashaei stond op het podium met een in de inkt gedoopte vinger in de lucht, het bewijs dat hij zich had ingeschreven.

600 inschrijvingen, twaalf vrouwen

Andere kandidaten, voornamelijk vertegenwoordigers van de gevestigde macht, schreven zich ook in. Onder hen de burgemeester van Teheran, Mohammad-Bagher Qalibaf en de buitenlandadviseur van opperste leider Khamenei, Ali Akbar Velayati. Nucleair onderhandelaar Saeed Jalili was ook onder de meer dan 600 personen die zich hebben ingeschreven, net als twaalf vrouwen.

Voor de gewone Iraniër betekent de inschrijving van Rafsanjani en Mashaei dat er mogelijk iets te kiezen valt. Na de onrust van 2009, toen miljoenen de straat opgingen om te protesteren tegen de herverkiezing van president Ahmadinejad, is er een deken van depressie over het land gevallen, en veel mensen hebben zich van de politiek afgekeerd.

„Maar deze twee mannen kunnen het opnemen tegen het establishment”, zegt Ayise, een boekhoudster, die in 2009 protesteerde tegen Ahmadinejad en als velen van straat werd geslagen. „Ik stem op hen om wraak te nemen op onze leiders.”