Stroom tappen is een volkssport in Soweto

Het is in Zuid-Afrika hoogseizoen voor illegale elektriciens In townships wordt gratis stroom afgetapt van het hoogspanningsnet En dit aantal illegale connecties groeit ieder jaar verder

Electricity cables crisscross the skyline in Kayelitsha township on the outskirts of Cape Town, South Africa, Friday, Sept, 23, 2005. Millions of homes have been connected to the electricity grid since the end of apartheid since 1994. Photographer: Dave Fish/Bloomberg News. BLOOMBERG NEWS

Correspondent Zuid-Afrika

Muzi Thekwane gaat er met zijn bende pas op uit in de krottenwijk Kliptown als de nacht is gevallen. Dan is de kans minder groot dat de politie hen pakt. Het is even na middernacht en de 30-jarige Zuid-Afrikaan klimt in een lantaarnpaal. Behendig knoopt hij er een aantal draden aan vast en gooit ze in een bundeltje naar zijn kameraden beneden. Ze spannen de elektriciteitsdraden als een spinnenweb over de golfplaten huisjes.

Het zijn herstelwerkzaamheden. Afgelopen week kwam het stroombedrijf Eskom de illegale draden verwijderen. Thekwane en zijn buren kwamen in opstand. Het liep zo uit de hand dat de politie met rubberen kogels schoot.

Kliptown maakt deel uit van Soweto en ligt zo’n twintig minuten van het centrum van Johannesburg. Terwijl in Soweto een groeiende zwarte middenklasse woont in fijne bungalows die van alle gemakken zijn voorzien, heeft de township ook nog delen waar geen elektriciteit is. Volgens het Institute of Race Relations in Johannesburg heeft 16 procent van de Zuid-Afrikanen nog steeds geen stroom.

De 30-jarige Thekwane besloot daarom twee jaar geleden het heft in eigen handen te nemen. Hij trok een lange draad van een elektriciteitshuisje naar de krotwoning waar hij samen met zijn moeder en twee broers woont. Inmiddels heeft hij er met een groep vrienden zijn bijbaantje van gemaakt om de hele buurt stroom te geven.

Deze maand begint het hoogseizoen. De winter is in aantocht. Zuid-Afrikanen bibberen al bij een graad of 7 Celcius en willen hun elektrische kachels aan. Thekwanes groep is niet de enige die huizen aansluit. Alleen al in zijn wijk kent hij drie andere groepen die hetzelfde ‘werk’ doen. Ze vragen zo’n 40 euro voor een aansluiting en maandelijks 7 euro om de onder hoogspanning staande wirwar aan draden te onderhouden.

Met de winter begint ook de strijd met het elektriciteitsbedrijf en de politie. Eskom verliest ieder jaar ruim 10 miljoen euro aan de diefstal van stroom. Met een groeiende verstedelijking stijgt het aantal illegale connecties met het jaar. Vooral Soweto staat erom bekend. De wijk is altijd al de baldadige township geweest.

De stroom in Soweto wordt niet alleen gestolen door Zuid-Afrikanen die geen officiële toegang hebben. Even verderop loopt de 40-jarige Walter Malese door een straat waar gezinnen in kleine arbeidershuisjes wonen. Malesa is een soort moderne Robin Hood. Waar Thekwane geld vraagt voor de illegale aansluiting doet Malesa het voor niets. Malesa werkt voor het Soweto Electricity Crisis Committee (SECC), een socialistische organisatie die gelooft dat Zuid-Afrikanen recht hebben op gratis stroom.

Hij werkt met klanten die wel een meterkast hebben, maar zeggen dat ze geen geld hebben om hun rekeningen te betalen. Als de elektriciteitsbedrijven de draden bij hun huis doorknippen wegens achterstallige betalingen, knoopt Malese ze weer aan elkaar. „De ANC-regering beloofde ons bij het einde van de apartheid basisvoorzieningen. Stroom hoort daarbij”, zegt Malesa.

Maar de illegale elektricien Thekwane snapt zijn collega niet. Volgens hem vinden veel Zuid-Afrikanen dat sinds het ANC aan de macht is alles maar gratis moet zijn. Dat vindt hij onzin. Hij praat zelfs met de gemeente en smeekt hun officiële aansluitingen aan te leggen in zijn buurt. Hij wil best betalen. Hij tapt alleen illegaal af omdat er geen goed alternatief is.

In veel krottenwijken waar geen stroom is, wordt paraffine gebruikt om op te koken en het huis te verwarmen. Maar de rook is giftig en paraffine is licht ontvlambaar. Een paar keer per week vliegt er wel ergens een krot in de fik. Het vuur slaat makkelijk over naar de aanleunende geïmproviseerde huizen.

Het is onveiliger dan de illegale elektriciteitsverbindingen. Hoewel daar ook ongelukken mee gebeuren. Thekwane kent de gevaren. Alleen al in zijn buurt kent hij twee mannen die het afgelopen jaar zijn geëlektrocuteerd. En vorige winter explodeerde een elektriciteitskast een paar straten verderop door overbelasting. Ze hadden er te veel draden aan vastgeknoopt.

Thekwane deinst niet terug van de hoogspanning. Stroom heeft het leven in zijn krottenbuurt veranderd. Kinderen kunnen ’s avonds makkelijker huiswerk maken nu het licht aan kan, er is minder brand door paraffine en bovendien meent Thekwane dat het aantal tienerzwangerschappen daalt.

De illegale elektricien gniffelt. „Werkloze jongeren kijken nu, als er stroom is, televisie om de tijd te verdrijven.”