Paracetamol helpt tegen surrealisme

Psychologen gebruiken de ontregelende beelden van cultregisseur David Lynch in experimenten.

Drie mensen in een woonkamer, met konijnenmaskers op en enorme omhoogstekende oren. Op de achtergrond klinkt spannende muziek met regen- en stormgeluiden erin. De konijnen declameren willekeurige zinnen. Af en toe klinkt ineens gelach.

Dit is Rabbits van de Amerikaanse filmmaker David Lynch. Een serie korte, surrealistische filmpjes waar je een beetje raar van wordt. Behalve, hebben Canadese psychologen onlangs aangetoond, als je drie kwartier voor het kijken een paracetamolletje neemt. Dan heeft Rabbits een minder ontregelend effect. Dat had David Lynch vast nooit gedacht.

Het lijkt maf onderzoek, maar het staat in een theoretisch en experimenteel goed onderbouwde traditie. Het idee is dat we het liefst willen dat de wereld om ons heen consistent en begrijpelijk is. Krijgen we het onplezierige gevoel dat er iets mis is, dan willen we dat repareren, ons wereldbeeld bevestigen. En als we niet kunnen repareren wat mis is, gaan we sterk aan onze andere overtuigingen hangen. Dan doen we extra alsof die in elk geval wél kloppen.

In veel onderzoek op dit gebied worden mensen aan hun sterfelijkheid herinnerd (bijvoorbeeld door hen te laten beschrijven wat er met hun lichaam gebeurt na hun dood). Het idee dat je ooit doodgaat is niet compatibel met plannen en ambities; het is een fundamentele angst. Je brein zou, in reactie daarop, zijn reparatiewerkzaamheden al beginnen voordat je je bewust wordt van enig vervelend gevoel.

Dat repareren kan inhouden dat je sterker aan je eigen meningen gaat hangen. In het grappigste onderzoek hiernaar deden mensen die net aan hun sterfelijkheid waren herinnerd bijvoorbeeld extra tabasco over het eten van personen met wie ze het oneens waren.

En nu is er dus het Rabbits-onderzoek. Daaruit bleek: mensen die vier minuten naar Rabbits hadden gekeken (in plaats van naar The Simpsons), wilden relschoppende ijshockeyfans meteen een stuk strenger straffen, want met dat relschoppen waren ze het niet eens. Maar: dat wilden ze niet met een paracetamolletje op. Dat repareerde hun psychische pijn voordat die pijn effect kon hebben.

Grappig, maar het leukste uit dit onderzoek is nog dat Rabbits dus geen óntregelend effect heeft, maar juist een regelend effect. Lynch wil de toeschouwer met zijn werk uit zijn eigen veilige wereld halen, maar in feite duwt hij hem daar hard in terug.