Limburgse deputé is in Den Haag soms te emotioneel

Hij is wat onhandig met de media, volgens de oppositie een tikkeltje lui, maar binnen de VVD wordt Frans Weekers inhoudelijk als zeer waardevol ervaren. Is hij ook zo belangrijk dat zijn partij en coalitiegenoot PvdA hem niet laten vallen?

Frans Weekers in een debat met de Tweede Kamer. Vandaag moet hij uitleg geven over de fraude met toeslagen van de Belastingdienst. Foto ANP

Als je collega’s in de meest onschuldige gebeurtenissen tekenen zien van een naderend vertrek, dan moet je als politicus opletten. Dat overkomt staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD) nu. Toen hij tien dagen geleden een brief aan de Tweede Kamer stuurde over de Bulgaarse toeslagenfraude, stonden daar niet de handtekeningen onder van de ministers van Sociale Zaken, Binnenlandse Zaken en Justitie, hoewel Weekers de brief ook namens hen schreef. „Het is een teken dat de coalitiepartners hun handen van hem aftrekken”, speculeerde een lid van de oppositie.

Het ‘beeld’ voor Frans Weekers is slecht, dat herkennen ze ook bij coalitiepartijen VVD en PvdA. Vandaag moet hij zijn beleid rond de toeslagenfraude in de Kamer verdedigen. Inhoudelijk maken ze zich geen zorgen, zeggen bronnen bij die partijen. De staatssecretaris kan aantonen dat hij juist wél werk maakt van bestrijding van toeslagenfraude, ook al werd hij verrast door de fraude vanuit Bulgarije. Maar het is cruciaal voor zijn geloofwaardigheid dat hij het beeld wegneemt dat mensen een loopje met hem hebben genomen, denkt men ook binnen de coalitie.

Door de spanning rond zijn persoon willen weinig mensen nu openlijk over hem spreken. Oud-collega en vriend Hans van Baalen doet dat wel, en neemt het op voor de 45-jarige Limburger. „Sociaal en van vele markten thuis”, noemt hij Weekers die een studie economie en econometrie afrondde en ook jurist is. In de Tweede Kamer, waarvan hij ruim elf jaar lid was, is hij niet alleen woordvoerder justitie geweest, maar voerde hij ook het woord over terrorismebestrijding en zorg. De laatste jaren was hij vooral actief als financieel woordvoerder. „Met mensen zoals hij moeten we zuinig zijn. Frans weet wat er in Europa te koop is, hij kijkt graag verder dan de Nederlandse grens”, zegt Van Baalen.

Weekers komt uit een politiek nest. Zijn opa was twaalf jaar wethouder in Weert, de stad waar de staatssecretaris nog altijd woont. Zijn vader was actief in de gemeenteraad, net als Frans. Ook als Tweede Kamerlid bleef hij lokaal actief. Van 1998 tot en met 2002, zijn eerste periode als Kamerlid, was hij ook gemeenteraadslid. In 2008 werd hij opnieuw (met voorkeursstemmen) raadslid.

Europarlementariër Van Baalen vroeg Weekers in 2008 tevergeefs zich beschikbaar te stellen voor het Europarlement. „Hij is een echte volksvertegenwoordiger, een deputé zoals ze in Limburg zeggen. Iemand die na een spreekbeurt nog een pilsje drinkt om te horen wat er speelt. Daar heeft Frans gevoel voor.”

Juist de bourgondische uitstraling kan tegen hem werken. Weekers wordt door de Kamer niet gezien als overijverige fraudebestrijder. „Als staatssecretaris is hij verantwoordelijk voor de Belastingdienst waar 30.000 mensen werken. Dan heb je een van de drukste banen van het kabinet en moet je keihard werken. En dat ook vooral laten zien”, zegt een Kamerlid. „Je moet voorop lopen in de strijd tegen fraude.”

Zeker voor een lid van de VVD, die zich altijd laat voorstaan op zuinig omgaan met overheidsgeld, is dit geen prettig imago. Maar de coalitie zegt dat Weekers de fraude wel degelijk in het vizier heeft. In zijn eerste beleidsnota benoemde hij direct de fraude bij toeslagen: alleen pikte de Kamer dat toen niet op.

Hij moet oppositieleden er dus van overtuigen dat hij bovenop de zaak zit, maar probleem is dat communicatie met de Kamer in het verleden niet de sterkste kant van de staatssecretaris was.

Weekers heeft de neiging in debatten tegenstanders met emotionele argumenten te bestrijden. Vooral als Kamerlid, van 2003 tot en met 2010, maar ook als staatssecretaris, hoewel hij zich nu wat meer inhoudt. Soms lukt dat niet. Zo riep hij tegen SP-Kamerlid Farshad Bashir dat hij naar „een communistische heilstaat” streefde. En tegen een Kamerlid van GroenLinks zei hij ooit dat deze het regeerakkoord „of niet gelezen of niet begrepen” had. Bij oppositiepartijen kan hij hierdoor en zijn neiging hun kritiek weg te wuiven op weinig sympathie rekenen.

Zijn aanvaringen met de oppositie over de Bulgaarse toeslagenfraude worden vooral veroorzaakt door de slordige manier waarop hij inlichtingen aan de Kamerleden verschaft. „Klunzig”, zegt een Kamerlid. Na vier brieven over de kwestie is de oppositie nog niet tevreden. Het slechtst viel de keus van Weekers om in tv-programma Een Vandaag te reageren op de Bulgaarse fraude, nog voor hij kritische vragen van de Tweede Kamer had beantwoord. „Weekers solliciteert naar een enkeltje richting Koning”, twitterde D66-leider Alexander Pechtold.

Weekers had kunnen weten dat zulke onhandigheden hem kunnen opbreken: zo torpedeerde hij twee jaar geleden zijn eigen Fiscale Agenda – zijn ideeën over het belastingstelsel. Het nieuws uit de nota werd aan De Telegraaf gegeven, terwijl de Kamer nog van niets wist. Toen de nota openbaar werd, zat Weekers in het vliegtuig naar de VS, onbereikbaar voor de kritiek van toenmalige coalitiepartners (CDA, PVV), die zijn verhaal uit ergernis neersabelden.

Recenter verspeelde Weekers weer goodwill. Jos van Rey, de ex-wethouder van Roermond die nu verdacht wordt van corruptie, had Weekers bij de laatste verkiezingen via een enorm billboard langs de snelweg in Limburg gepromoot. Toen dat cadeau bekend werd, zei Weekers eerst dat hij niet wist wie het billboard had betaald. Later moest hij toegeven dat hij wel degelijk wist dat het geld van Van Rey kwam. Het leverde hem bijtende kritiek op in de Kamer, maar nadat hij door het stof was gegaan, overleefde hij.

De staatssecretaris kent Van Rey goed: Weekers begon zijn Haagse carrière in 1993 als zijn medewerker, toen Van Rey nog Kamerlid was. De steun van Van Rey kreeg extra politieke lading toen bleek dat Weekers aanstuurde op Roermond – de thuishaven van Van Rey – als vestigingsplaats voor een nieuw kantoor van de Belastingdienst. Die lading werd nog zwaarder toen later bleek dat Weekers een brief van Van Rey over diens fiscale beslommeringen had doorgeleid naar een topambtenaar op Financiën.

Ondanks al deze kwesties krijgt hij nog sterke steun binnen de eigen VVD. Omdat hij zich voor geen enkel klusje te goed voelt, is hij geliefd bij de partij. Hij is geen diva, zeggen partijgenoten.

De onhandigheid met de media herkennen zijn partijgenoten wel. Weekers wil soms net iets te snel, en als hij dan niet 100 procent op de zaak is gefocust, dan kan hij wel eens laconiek worden.

Ook inhoudelijk wordt Weekers binnen de VVD als zeer waardevol ervaren. Dat de staatssecretaris het imago heeft lui te zijn, komt door zijn Limburgse joie de vivre, zo zeggen ze binnen de eigen partij, hij moppert nooit. Want hij is wel degelijk een snoeiharde werker, en ook nog een die op de terreinen van pensioenen, financiën en economie, áltijd met creatieve oplossingen komt.

Al heeft hij wel eens een aanloop van een kwartier nodig. Maar ook dat is de Limburger in hem, zo oordelen partijgenoten.