Het verre neefje van het SARS-virus

In Saoedi-Arabië dook vorig jaar een nieuw virus op, waarschijnlijk afkomstig van vleermuizen. Nu ook mensen elkaar besmetten zijn virologen ongerust.

Waar komt dat nieuwe ziekmakende virus vandaan?

Wisten we het maar. De erfelijke code van wat voluit het humaan coronavirus Erasmus MC/2012 heet, laat zien dat het waarschijnlijk een vleermuizenvirus is. Virussen die evolutionair het nauwst verwant zijn, zijn in vleermuizen gevonden, zowel in Europa als in Afrika. Het virus is gekarakteriseerd door Rotterdamse virologen, maar het kwam uit Saoedi-Arabië. Daar overleed vorig jaar een man in een ziekenhuis aan een onbekende infectieziekte. De microbioloog van dienst kon er niet tegen dat hij de ziekteverwekker niet had kunnen vinden. Hij vermoedde een bepaald virus waar Rotterdam veel ervaring mee heeft. Maar het was een ziekmakend coronavirus. De meeste coronavirussen veroorzaken niet meer dan een onschuldige verkoudheid. De uitzondering was tot nu toe het SARS-virus dat in 2002 en 2003 ruim 800 mensen doodde.

Wat heeft het nieuwe coronavirus met SARS te maken?

Niet veel. Er sterven mensen aan en beide virussen horen tot dezelfde familie. Het SARS-virus kwam uit China en eiste uiteindelijk mensenlevens in verschillende landen. SARS verspreidde zich vooral doordat een paar patiënten superverspreiders zijn geweest: zij hebben veel andere mensen besmet. Andere patiënten deden dat nauwelijks. SARS en het nieuwe coronavirus (afgekort heet het hCoV-EMC) horen tot dezelfde virusfamilie. Ze veroorzaken ook allebei longontsteking. Maar de manier waarop ze ziek maken verschilt. De virussen gebruiken bijvoorbeeld verschillende manieren om cellen in de luchtwegen binnen te dringen.

Waar kun je de nieuwe ziekte oplopen?

Op het Arabisch schiereiland en in Jordanië, voor zover we nu weten. In Jordanië zijn de eerste twee patiënten overleden. Zij waren ziek in april 2012, te midden van een groep patiënten. Een hertest op eerder afgenomen lichaamsmateriaal van die twee mensen in november 2012 bracht de infectie met het nieuwe coronavirus aan het licht. Sinds zondag weten we dat je het virus ook kunt oplopen in een Frans ziekenhuis. Een arts liet een patiënt met een onbekende infectie niet geïsoleerd verplegen. Een medepatiënt die op dezelfde kamer lag, raakte besmet en is nu ernstig ziek. Ook in Duitsland en Groot-Brittannië overleden mensen aan het nieuwe coronavirus. De meesten hadden gereisd in de Golfstaten en waren voor behandeling overgebracht naar een West-Europees ziekenhuis, maar in Engeland zijn waarschijnlijk ook twee mensen besmet geraakt door patiënten.

Hoe dodelijk is dat nieuwe virus nu eigenlijk?

Dat weet nog niemand. Dat is waar virologen ongerust over zijn. Van de 34 bekende patiënten zijn er achttien overleden. Maar misschien zijn er veel meer mensen besmet geweest die alleen even verkouden zijn geweest. Saoedi-Arabië, waar de meeste patiënten vandaan komen, werkte tot nu toe niet mee aan onderzoek naar de herkomst en verspreiding van het virus. Dat lijkt nu te veranderen. Maar de belangrijkste zorg is dat mensen elkaar kunnen besmetten, hoewel dit nog niet makkelijk gaat.