... en magistrale schilderkunst

Constantijn Huygens Romeinse soldaten, goden, engelen, trotse paarden. Deze overdonderende kunstzaal straalt de macht van de Nederlanden en de Oranjes uit, een paar decennia voor stadhouder Willem III met hulp van diplomaat Constantijn Huygens de troon van Engeland verovert.

Een replica op bijna ware grootte van de Oranjezaal van Huis ten Bosch is het middelpunt van een expositie over Constantijn en Christiaan Huygens in de Grote Kerk en Den Haag. De zo’n vijftien meter brede en achttien meter hoge zaal is van onder tot boven bedekt met heroïsche schilderijen – fotokopieën van de originelen.

Stadhouder Frederik Hendrik van Oranje (1584-1647) is de reden dat dit bijzondere bouwsel op deze expositie over vader en zoon Huygens staat. Dichter en diplomaat Constantijn Huygens was zijn secretaris, en na Frederik Hendriks dood hielp hij diens weduwe Amalia van Solms met de bouw Huis ten Bosch – rond de Oranjezaal waren oorspronkelijk slechts een paar kamers, de huidige vleugels van Huis ten Bosch dateren uit de achttiende eeuw.

Samen met architect-schilder Jacob van Campen bedacht Huygens het verhaal van de schilderijen en vertelde de andere elf schilders – onder wie grootheden als Jan Lievens, Jacob Jordaens en Gerard van Honthorst – wat ze moesten afbeelden, inclusief nauwkeurige instructies voor perspectief en lichtval.

Het is bijzonder dat dit koninklijke privévertrek toegankelijk is, al is het maar in kopie. De ruimte is gemaakt met hulp van foto’s die in 2007 van de net voltooide restauratie zijn gemaakt. Bezoekers van de expositie mogen van het Koninklijk Huis geen foto’s maken en het bouwwerk moet na afloop van de expositie worden vernietigd.

Daar rondlopen is overweldigend. Het kost enige tijd om het reusachtige beeldverhaal over Frederik Hendriks leven en zijn triomfen te bevatten.

Op alle muren is beweging, overal zie je naakte lichamen, Romeinse soldaten, goden, engelen, trotse paarden.

Deze overdonderende kunstzaal straalt de macht van de Nederlanden en de Oranjes uit, een paar decennia voor stadhouder Willem III met hulp van diplomaat Constantijn Huygens de troon van Engeland verovert.

Aan de westzijde van de kruisvormige Oranjezaal wordt Frederik Hendrik geboren op een schilderij van Caesar van Everdingen. Vanuit zijn wieg omklemt hij de speer die oorlogsgod Mars hem aanbiedt.

Een engeltje legt een pijlenkoker naast hem neer, een leeuw rust aan zijn voeten. Op de achtergrond voert de Dood Willem van Oranje weg en vormen tientallen mollige engeltjes een slinger die tot in de hemel reikt.

Links en rechts, onder en boven dit centrale schilderij zijn andere doeken bevestigd met bijvoorbeeld de smidse waar Vulcanus wapens smeedt of waar Frederik Hendrik les krijgt in kunsten en vestingbouw.

Dat is de opbouw die Huygens voor de Oranjezaal bedacht: onder rondom een triomftocht, midden scènes uit het leven van Frederik Hendrik en boven allegorische voorstellingen.

Op de noordwand staat Frederik Hendrik afgebeeld als een Romeinse keizer te paard terwijl hij van de Nederlandse Maagd het opperbevel in de vorm van een maarschalkstaf krijgt aangereikt. Om hen heen knielend volk, soldaten, oorlogsschepen, brullende leeuwen.

Het mooiste – in ieder geval het meest rustige – schilderij bedekt het middenniveau van de zuidwand. Voor twee palmbomen op een grasveldje geven Amalia en Frederik Hendrik elkaar de hand tijdens hun huwelijk. Op de voorgrond schilderde Gerard van Honthorst bacchanten en engelen dansend op de muziek van saters.

Het duizelingwekkende hoogtepunt van de Oranjezaal is het gigantische doek van Jacob Jordaens dat op zo’n zes bij zeven meter de triomf van Frederik Hendrik laat zien. Op een gouden door een vierspan schimmels voortgetrokken zegekar rijdt hij trots de zaal in. Om hem heen zijn in een krioelende massa zo’n zeventig afzonderlijke gezichten te onderscheiden. Op het doek daar boven wordt de stadhouder ten hemel opgenomen, gedragen op de zachte handen van mollige engeltjes.

Helemaal in de nok, boven het midden van de zaal, kijkt een strak portret van Amalia op de schilderijen en ons neer.

Constantijn & Christiaan Huygens, een gouden erfenis. T/m 28 augustus in de Grote Kerk Den Haag. Inl: huygenstentoonstelling.nl