Weekers-debat: D66 en SGP erg kritisch, PvdA houdt vertrouwen

Blijft staatssecretaris van Financiën Frans Weekers aan, ook na de omvangrijke fraude met toeslagen? In het eerste gedeelte van het debat in de Tweede Kamer bleek dat de coalitiepartijen hem vooralsnog steunen, maar dat de oppositie – en met name D66 en SGP – erg kritisch is. Het debat is tot half negen geschorst.

Staatssecretaris Weekers op weg naar het debat. Foto ANP / Martijn Beekman

De verschillende partijen hadden vanmiddag tijdens het debat met staatssecretaris van Financiën Frans Weekers nog “ontzettend veel vragen” voor Weekers. Aan het eind van de eerste vragenronde kunnen we constateren dat vooral D66 en SGP erg kritisch zijn, terwijl de PvdA met moeite kon volhouden dat de partij nog steeds vertrouwen heeft in de staatssecretaris.

Weekers verkeert in politieke problemen sinds RTL Nieuws en Brandpunt vorige maand meldden dat Bulgaren op grote schaal fraude pleegden met toeslagen van de Belastingdienst. Weekers verklaarde er niet van op de hoogte te zijn, maar daar wordt aan getwijfeld. Het is niet uitgesloten dat het debat leidt tot het aftreden van Weekers, maar politiek redacteur bij NRC Erik van der Walle, aanwezig bij het debat, noemde het na de eerste sprekers nog weinig opwindend:

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Eerste deel toeslagendebat, met vragen van cda, sp, gl en pvv, is nog niet spetterend te noemen.

Van der Walle valt het op dat vooral D66 en SGP erg kritisch waren:

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Opmerkelijk dat in toeslagendebat vooral SGP en D66 erg kritisch op ss Weekers zijn.

Coalitiepartijen PvdA en VVD velden nog geen hard oordeel over de staatssecretaris. Het ziet ernaar uit de PvdA Weekers zal blijven steunen:

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Na veel vragen van oppositie wordt duidelijk dat PvdA Weekers volledig gaat steunen, in debat over toeslagenfraude.

De eerste termijn van de Kamer zit er nu op en Weekers mag zich gaan voorbereiden op zijn antwoorden. Het debat gaat pas verder om half negen vanavond. Hieronder een samenvatting van wat de verschillende partijen in de eerste vragenronde aankaarten.

Het debat begon vanmiddag om vier uur. In plaats van de geplande vier minuten mochten de Kamerleden zes minuten het woord voeren, besloot de Kamer kort voor aanvang.

Veel vragen bij CDA

CDA-Kamerlid Omtzigt trapte de vragenronde af met een lijst vragen over de toeslagenfraude. Waarom kan iedere apotheek mijn zorgverzekering binnen enkele seconden nagaan, en is dit voor de Belastingdienst niet mogelijk, vroeg hij zich af. Hij wil niet alleen een feitenrelaas - of een “vergaderrelaas” zoals Omtzigt het noemde -, maar ook een “actierelaas” van de staatssecretaris, waaruit blijkt wat is ondernomen tegen de fraude:

“Er is sinds 2011 veel vergaderd en er zijn veel rapporten geschreven. Inmiddels zouden er dan ‘barrières zijn opgeworpen’ tegen de fraude. Dat klinkt nog niet erg indrukwekkend.”

Ook wil het Kamerlid graag weten wanneer Weekers precies geïnformeerd is over de fraude en of dat adequaat is gebeurd. Omtzigt vroeg eveneens om een overzicht van alle gevallen van toeslagenfraude en hoeveel geld daarbij ten onrechte is overgemaakt.

SP: Is de staatssecretaris hier wel toe in staat?

SP-Kamerlid Farshad Bashir vroeg zich af of Weekers wel de touwtjes in handen heeft:

“Het beeld komt naar voren dat de staatssecretaris niet bepaald uitblinkt in het oppikken van signalen.”

Hij heeft de signalen van ambtenaren die al veel eerder aan de bel trokken blijkbaar niet opgepikt, en Bashir vroeg zich af of hij daar dan wel toe in staat is. Weekers moet zich niet verschuilen achter zijn ambtenaren door te zeggen dat zij de fraude niet bij hem hebben gemeld, aldus de SP’er. Weekers had van de fraude op de hoogte moeten zijn:

“Hoe kan het dat zulke omvangrijke fraude niet besproken is met de staatssecretaris? Waarom meldden zo veel ambtenaren dat zij niet serieus worden genomen?”

Weekers moet tijdens het debat volgens Bashir precies duidelijk maken wanneer hij precies persoonlijk op de hoogte is gesteld van de fraude met toeslagen door Bulgaren. Verder wil de SP dat de fraude wordt aangepakt, maar dat mensen wel snel hun toeslagen blijven krijgen.

GroenLinks: Hij wist veel, maar deed weinig

GroenLinks-Kamerlid Bram van Ojik gaf aan wel te geloven dat Weekers niet van de toeslagenfraude op de hoogte was. Dat dit echter mogelijk was, geeft wel te denken, aldus Van Ojik. Een staatssecretaris die door het nieuws overvallen leek en die het probleem bagatelliseerde, baart Van Ojik wel zorgen. Weekers is meermaals gewaarschuwd: “De staatssecretaris wist veel, deed weinig en bagatelliseerde het probleem.”

Hij wees erop dat Weekers’ voorganger Jan Kees de Jager (CDA) al in 2008 tekst en uitleg in de Tweede Kamer moest geven over fouten in het toeslagesysteem. Weekers zelf sprak in 2011 over “systeemfraude” door criminele bendes:

“Hoe kun je dan zo geschokt zijn als je twee jaar later bij Brandpunt beelden ziet van een concreet geval?”

PVV en ChristenUnie: Is Weekers de juiste persoon op de juiste plaats?

De PVV wil weten of de staatssecretaris nog wel de aangewezen persoon is om de toeslagenfraude hard aan te pakken, zei Kamerlid Roland van Vliet:

“De volgende vraag is volledig gerechtvaardigd: hoeveel gezag heeft Weekers bij de Belastingdienst? Hoe toont hij aan dat hij de juiste persoon is om deze fraudeduivel uit te drijven?”

Om de fraude aan te pakken is een krachtige leiding nodig waarbij Weekers en de top van de Belastingdienst elkaar moeten kunnen vertrouwen. De PVV’er wilde verder weten wat er nu concreet wordt gedaan om de onterecht betaalde toeslagen terug te vorderen, zodat Nederland niet langer een “toeslagenwalhalla” is.

Ook de ChristenUnie vraagt zich af of Weekers de juiste man op de juiste plaats is, stelde ChristenUnie-Kamerlid Carola Schouten. Ze wil van hem horen of hij zichzelf in staat acht “op een overtuigende manier” te zorgen voor de aanpak van toeslagenfraude.

VVD schiet Weekers te hulp, PvdA wil Weekers blijven steunen

Hierna schoot VVD-Kamerlid Helma Neppérus haar partijgenoot te hulp. Ze wil nog niet zeggen of Weekers de juiste man is om de fraude met toeslagen aan te pakken. Dat kwam haar op veel kritiek van andere Kamerleden te staan. De Tweede Kamer heeft ook een “klontje boter” op het hoofd, aldus Neppérus. Bij de totstandkoming van het toeslagensysteem hamerde het parlement vooral op “snelheid en service” en was er weinig kritiek te beluisteren. “We zijn er gewoon zelf bij geweest als politiek”:

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Nepperus; goed om ons als kamer af te vragen of we niet klontje boter op ons hoofd hebben. Zo tracht ze partijgenoot Weekers te beschermen

Neppérus wilde nog geen oordeel vellen over Weekers:

“Ik wacht eerst het hele debat af, voordat ik conclusies trek.”

Het Kamerlid noemde de fraude verder wel onacceptabel, zeker in tijden van bezuinigingen. Zij wil van Weekers weten wat hij doet om de onterecht uitgekeerde toeslagen terug te vorderen. Of Weekers van de fraude had moeten weten, wilde ze niet zeggen.

Even later had ook coalitiegenoot PvdA nog geen hard oordeel over Weekers. Ook deze partij wil eerst nog vragen stellen en de antwoorden afwachten voor een oordeel volgt. PvdA-Kamerlid Groot: “Weekers had de fraude wellicht eerder moeten aanpakken.” Volgens Groot had Weekers juist als eerste bestrijding van fraude op de agenda gezet, die altijd een ondergeschoven kindje was. De oppositiepartijen zijn kritisch over de positie van beide partijen, en met name die van de PvdA:

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle D66 en GL constateren terecht dat VVD en PvdA wel oordeel over Kamer hebben (boter op hoofd) maar nog niet over staatssecretaris.

De hakkelende en onzeker optredende Ed Groot zei, na veel kritisch vragen van oppositiepartijen, dat zijn partij ‘op voorhand’ vertrouwen in Weekers’ functioneren houdt, maar wel wil afwachten wat hij zelf vanavond in het tweede gedeelte van het debat te vertellen heeft.

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Na veel vragen van oppositie wordt duidelijk dat PvdA Weekers volledig gaat steunen, in debat over toeslagenfraude.
Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Nog even en PvdA-Kamerlid Ed Groot krijgt een motie van wantrouwen van de gezamenlijke oppositie aan de broek.

PvdD: onhoudbare situatie

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren sprak na Neppérus van een “onhoudbare situatie”, bijvoorbeeld omdat de ambtenaren van Weekers hebben laten doorschemeren dat er bij Weekers wèl kennis was van de fraude. Weekers lijkt volgens haar nu op de man in het dorp die als laatste weet dat zijn vrouw met de bakker vreemdgaat.

Thieme maakt zich zorgen over het vertrouwen van burgers in de politiek, en speculeerde over een deal tussen PvdA en VVD: als Weekers van PvdA mag blijven, krijgt PvdA ruimte in het dossier over het strafbaarstellen van illegaliteit.

SGP en D66 erg kritisch

Ook Elbert Dijkgraaf van SGP was verrassend kritisch over Weekers. Hij ziet een gebrek aan urgentie in het proces van beantwoording van de staatssecretaris aan de Kamer en vraagt zich ook af waarom Weekers de signalen van fraude niet op tijd heeft gehoord. De SGP heeft “ernstige twijfel” of de staatssecretaris voldoende tegen de fraude heeft gedaan:

“De staatssecretaris zei dat hij niet op de hoogte was, maar dat hij het wel had willen weten. Dat is totaal irrelevant. Hij is gewoon politiek verantwoordelijk.”

Het hoeft niet erg te zijn dat Weekers van niets wist, als zijn ambtenaren maar voldoende maatregelen namen. Dat lijkt echter niet het geval te zijn geweest. “Dan is de conclusie wel ernstig”, zei Dijkgraaf. Hij trok bovendien in twijfel dat Weekers inderdaad niet van de fraude op de hoogte was. De partij is het kabinet meestal goedgezind:

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Dijkgraaf (sgp) noemt informatievoorziening aan de kamer ‘onder de maat’. Erg kritisch oordeel van genuanceerde parlementarier.

De SGP’er sloot af met de opmerking dat zijn fractie haar positie bepaalt na de antwoorden van Weekers later vandaag.

Ook D66-Kamerlid Wouter Koolmees heeft veel vragen bij het handelen van Weekers. Hij verwijt Weekers een “lichtzinnig optreden” met stoere woorden, maar weinig actie:

Twitter avatar erikvderwalle Erik van der Walle Koolmees (d66): kloof bij ss tussen droom en daad is te groot. Ik wil eerlijk antwoord: is hij de juiste man om de problemen op te lossen?

Dat Weekers zich in de uitzending van Brandpunt waarin de fraude aan het licht kwam geschokt toonde, noemde Koolmees een “geacteerde verrassing’. Hij wees erop dat Weekers al eerder maatregelen heeft aangekondigd, maar dat daar weinig van terecht is gekomen. “Het systeem blijkt nog steeds zo lek als een mandje.” Dat Weekers alsnog maatregelen aankondigde, omschreef Koolmees als “misplaatste stoerheid”. Hij vraagt zich ook af, zoals meer partijen, of Weekers de juiste man is om het probleem op te lossen.

50Plus-Kamerlid Klein tot slot zei dat Weekers “knullig” heeft gehandeld, maar verder was hij redelijk mild.

De achtergrond

Weekers verkeert in politieke problemen sinds RTL Nieuws en Brandpunt vorige maand meldden dat Bulgaren op grote schaal fraude pleegden met toeslagen van de Belastingdienst. Weekers verklaarde er niet van op de hoogte te zijn. Ambtenaren beschuldigden hem daarop van liegen. Weekers was wel degelijk op de hoogte gesteld, zeiden zij.

De Bulgaarse zaak bleek slechts het topje van de ijsberg, want Weekers liet afgelopen vrijdag aan de Kamer weten dat fraude met bijvoorbeeld de zorg- en huurtoeslag veel vaker voorkomt. De oppositiepartijen betwijfelen echter zeer of Weekers voldoende tegen de fraude heeft gedaan. Ook is de oppositie woedend over de manier waarop Weekers de Kamer de afgelopen weken heeft geïnformeerd. Lees hier meer over de achtergrond van het debat.