De tijd gaat wel heel erg dringen voor de Jeugdzorg

Alle jeugdzorg gaat in 2015 van Rijk naar gemeente. Er ligt een plan, maar belangrijke details voor gemeenten ontbreken nog.

Het is een race tegen de klok: de overheveling van Jeugdzorg, van Rijk naar gemeenten. Dat wordt duidelijk uit het Transitieplan Jeugd dat het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) gisteren naar de Kamer heeft gestuurd.

Alle jeugdzorgtaken – van gesloten zorg tot jeugdbescherming – gaan op 1 januari 2015 over de schutting richting gemeenten. En dit plan moet regelen dat dat goed gaat.

Zo moet er op uiterlijk 1 januari 2014 een nieuwe Jeugdzorgwet liggen. Want de afspraak is: gemeenten moeten één jaar voorbereidingstijd hebben voor de overheveling. Maar het is de vraag of die nieuwe wet wel op tijd af is. De Tweede Kamer behandelt de wet dit najaar, en als de behandeling vertraging oploopt, dan haalt het Rijk die deadline niet. En dat zou dus betekenen dat de overheveling van de jeugdzorg per 1 januari 2015 vertraging oploopt.

Het transitieplan – opgesteld door Rijk, provincies en gemeenten – is een tegemoetkoming aan kritiek van Leonard Geluk. Hij is voorzitter van de ‘transitiecommissie’ die de overheveling van de jeugdzorg overziet. Eind februari spoorde hij het ministerie van VWS aan tot actie. Er was nog geen duidelijk wetsvoorstel, noch een overkoepelend plan. De zorg voor kwetsbare kinderen is in het geding, aldus Geluk.

Dat plan ligt er nu. De kern: als gemeenten over de jeugdzorg gaan, moet er einde komen aan de sterke versnippering van de hulp aan probleemgezinnen. Eén gezin, één plan, één regisseur, luidt het devies.

De bedoeling is dat gemeenten gezinnen eerder eenvoudige hulp bieden, en het eigen netwerk van gezinnen inschakelen, zoals familie en vrienden. Dit om escalatie te voorkomen, zodat dure, gespecialiseerde hulp niet nodig is. De jeugdzorg moet ook goedkoper: gemeenten moeten het voor 450 miljoen minder gaan doen, op een totaalbudget van rond de 3 miljard.

Volgens PvdA-Kamerlid Loes Ypma is met dit stappenplan de regie bij gemeenten – die ook in het regeerakkoord staat – beter uitgewerkt. „Gezinnen moeten nu nog lang wachten voor er daadwerkelijk hulp in huis komt. Soms wel een jaar, en dan zijn de problemen vaak verergerd. Ze moeten aan steeds andere hulpverleners hun verhaal vertellen, en eindeloos formulieren invullen.”

Vooral de aansluiting tussen de geestelijke gezondheidszorg (de psychologen en psychiaters) en de jeugdzorg is gebrekkig. Ypma is dan ook blij dat de huisarts volgens het nieuwe plan ook rechtstreeks naar jeugdzorg kan verwijzen. „Bovendien kan de gemeente, die de financier wordt, dan ook afspraken maken met de geestelijke gezondheidszorg over de samenwerking met jeugdzorg.”

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), vertegenwoordiger van de 408 lokale overheden, is blij dat het stappenplan er ligt. „Gemeenten weten beter waar ze aan toe zijn”, zegt een woordvoerder.

Er blijven echter belangrijke zaken onduidelijk. Door de versnippering van de jeugdzorg weten gemeenten nog steeds niet hoeveel van ‘hun’ kinderen precies zorg krijgen. Noch weten zij om welke zorg het gaat en hoe duur die zorg is. Van Rijn heeft toegezegd gemeenten daarover deze maand nog te informeren. Wat ook nog niet bekend is, is hoeveel geld gemeenten per 2015 van het Rijk krijgen. Deze maand krijgen ze een raming, maar pas in mei 2014 wordt dat bedrag definitief bepaald.

Wel is nu geregeld dat de lopende zorg na 2015 gewoon doorgaat. Veel gespecialiseerde zorg wordt nu door de provincies of het Rijk betaald, en gemeenten kiezen wellicht andere zorgaanbieders. De Kamer had er in een motie op aangedrongen de zorg aan kinderen die al worden behandeld voort te zetten. Nu hebben Justitie en VWS met de VNG afgesproken dat kinderen en gezinnen die voor 2015 zorg ontvangen, in 2015 dezelfde zorgaanbieder houden.