De scheids zit er vaak naast, maar hoe kwalijk is dat?

Scheidsrechters maakten in vier van de tien wedstrijden minimaal één cruciale fout. Vooral Vitesse, PSV en Feyenoord profiteerden ervan.

ROTTERDAM - Feyenoord-spits Graziano Pelle schiet de bal tegen het lichaam van verdediger Tomas Kalas waarna scheidsrechter Bas Nijhuis de bal op de stip legde tijdens Feyenoord-Vitesse.FOTO ROBERT VOS

De ene keer was hij een thuisfluiter, de andere keer een hi-ha-hondenlul. Zoals ieder seizoen had de scheidsrechter het ook dit jaar weer gedaan. Ook in het seizoen waarin iedereen de mond vol had van respect op het veld was het weekeinde na weekeinde hetzelfde verhaal: spelers, trainers, supporters en analisten foeterden op de scheids.

Dick Advocaat vermoedde dat er een arbitraal complot tegen PSV was gesmeed, volgens VVV-coach Ton Lokhoff werden de grote clubs bevoordeeld en Vitesse-middenvelder Theo Janssen beschuldigde de scheids ervan dat hij Vitesse had uitgeschakeld in de race om het kampioenschap.

De meningenfabriek draaide op volle toeren, maar waarop waren al die uitspraken over scheidsrechters nu eigenlijk op gestoeld? NRC onderzocht, net als vorig jaar, de rol van de scheidsrechter in alle competitiewedstrijden van de vier topclubs. Alle beslissingen rond goals en rode kaarten werden geëvalueerd en met behulp van videobeelden gecontroleerd op hun juistheid.

De conclusie: scheidsrechters zaten er in het voetbalseizoen 2012/2013 vaak naast. In 52 van de 124 wedstrijden (41,94 procent) maakte de scheidsrechter één of meer cruciale fouten bij het wel of niet toekennen van een doelpunt of een rode kaart: in totaal 74 keer. Zo zagen scheidsrechters in de wedstrijden van de vier topclubs in totaal 25 strafschoppen over het hoofd, ontsnapten 15 spelers aan een rode kaart, keurden ze 15 doelpunten onterecht goed en 10 goals onterecht af.

En dat waren lang niet allemaal verkeerde inschattingen bij een 5-0 voorsprong. Sterker nog: in 26 van de 124 wedstrijden (20,97 procent) hadden foute beslissingen van de scheids zelfs een directe invloed op winst, verlies of gelijkspel. In een op de vijf wedstrijden was een cruciale fout van de scheidsrechter dus mede van invloed op de verdeling van de punten.

Wat opviel was dat de grote clubs niet per definitie werden bevoordeeld. Ajax werd in het afgelopen voetbaljaar flink benadeeld door foute scheidsrechterlijke beslissingen; PSV, Feyenoord en – vooral – Vitesse profiteerden over het hele seizoen wel van arbitrale dwalingen. De vier topclubs kregen geen van allen veel onterechte steun van de scheidsrechter in thuiswedstrijden. Zelfs in de Kuip bleek het arbitrale trio niet onder de indruk van de omstandigheden: ze waren eerder uitfluiters dan thuisfluiters.

Maar nog opvallender was dat de meeste foute beslissingen pas met tig herhalingen vanuit talloze cameraposities konden worden geconstateerd. Soms is er een liniaal, een loep, een second en een third opinion nodig om een flater te constateren. Raakte ie ‘m wel of niet? Was die bal nu over de lijn of net niet? Randje buitenspel of net eroverheen?

Het probleem is dat scheids- en grensrechters niet over die middelen beschikken: ze kunnen het beeld niet stil zetten om even te checken of die linksback nu wel of niet hands maakte. Daarom smeken scheidsrechters al jaren om technologische hulpmiddelen; scheidsrechter Serdar Gözübüyük pleitte afgelopen seizoen ook voor een videoscheidsrechter nadat hij bij Ajax-Heerenveen (1-1) de thuisclub twee strafschoppen had onthouden. Als zo’n scheidsrechter wel had bestaan, dan was het verloop van de Nederlandse eredivisie compleet anders geweest.

Om die gevolgen in kaart te brengen heeft deze krant voor de vier topclubs een nieuwe stand berekend, gebaseerd op een kansberekeningsmodel dat zo goed mogelijk probeert weer te geven wat er zou zijn gebeurd als de videoscheidsrechter de scheids op het veld had geholpen om wél de juiste beslissingen te nemen.

Uit die berekening blijkt dat er aan het kampioenschap van Ajax niet veel af te dingen is. De Amsterdammers hebben per saldo veel meer last gehad van scheidsrechterlijke dwalingen dan dat ze er profijt uit hebben getrokken. Ajax had over 34 wedstrijden 6,63 punten meer moeten krijgen. Bij de andere drie topclubs is het andersom: Feyenoord had 2,24 punten minder verdiend, PSV kreeg 2,22 punten teveel (waarom schreef de directie van PSV eigenlijk een klaagbrief naar Zeist?) en Vitesse kreeg zelfs de hoge klassering op de ranglijst deels cadeau van het scheidsrechterskorps (8,35 punten teveel).

Qua posities was de eindstand in de eredivisie weinig anders geweest met een videoscheidsrechter. Ajax zou ook kampioen zijn geworden, PSV had zich mét technologische hulpmiddelen ook geplaatst voor de voorronde van de Champions League, Feyenoord zou derde zijn geworden. Maar Vitesse zou ook zomaar een paar plaatsen lager kunnen staan in de eindstand.

Fouten van de scheids- en grensrechters zijn niet incidenteel: ze zitten er standaard in vier van de tien wedstrijden flink naast. Want ook vorig jaar maakten de scheidsrechters in 37,9 procent van de wedstrijden van de topclubs cruciale fouten rond doelpunten en rode kaarten.

Voetbal gaat te snel; het menselijk oog en het menselijk brein zijn niet geschikt om alle spelsituaties juist te beoordelen. Miljoenen tv-kijkers zien dankzij alle herhalingen en camerastandpunten hoe de arbitrage fout op fout stapelt, maar de scheidsrechters zelf mogen geen gebruik maken van de beelden omdat de FIFA en UEFA radicaal tegen het idee van een videoreferee zijn.

En dus zal de scheidsrechter ook volgend seizoen weer iedere week een hi-ha-hondenlul zijn.

    • Fokko Ebbens
    • Thijs Zonneveld