Belastingontwijking wordt lastiger

Europese regeringen hebben dringend geld nodig. Mede daarom willen ze ontduiken en ontwijken van belastin- gen harder aanpakken.

Hoeveel inkomsten lopen Europese overheden per jaar mis door belastingfraude? Volgens de organisatie Tax Research UK loopt het tegen de 1.000 miljard euro – evenveel als Europa aan gezondheidszorg spendeert. Geen wonder dat belastingontduiking bovenaan de agenda staat van de 27 EU-ministers van Financiën, die vandaag in Brussel vergaderen. Europa zit in een recessie, regeringen hebben dringend geld nodig.

De ministers bespreken twee onderwerpen: belasting die individuen moeten betalen, en belasting die bedrijven afdragen. Beide thema’s zitten politiek ‘in de lift’, om totaal andere redenen. Op 22 mei is er zelfs een top van regeringsleiders over.

Vroeger konden individuen de fiscus makkelijk omzeilen: ze zetten spaargeld in een ander Europees land op de bank. In 2005 hebben Europese landen daar een stokje voor gestoken. EU-landen wisselen nu automatisch gegevens uit over spaarrekeningen van elkaars onderdanen en de belastbare rente.

Alleen Luxemburg en Oostenrijk weigeren mee te doen, om hun bankgeheim te beschermen. Zij romen bronbelasting af, die ze zonder naamsvermelding afdragen aan buitenlandse belastingsdiensten. Verzoeken om meer informatie moeten per geval worden ingediend.

Derde landen als Zwitserland, Monaco, Andorra, Liechtenstein en San Marino heffen ook bronbelasting, Maar die levert weinig op, doordat veel spaarders hun rekening hebben omgezet in een levensverzekering of aandelen – bronbelasting geldt alleen voor rente en bijvoorbeeld niet voor dividend.

Aanleiding voor het beraad vandaag is dat de Europese Commissie heeft voorgesteld om de spaartegoedenrichtlijn uit te breiden met dividenduitkeringen en andere inkomsten. Dat voorstel ligt er allang, maar was kansloos omdat Luxemburg en Oostenrijk tegen waren.

Belastingzaken liggen in Europa gevoelig; alles wordt met unanimiteit beslist. De twee landen blokkeerden ook pogingen om het akkoord met de derde landen uit te breiden. Dat de herziene richtlijn nu toch besproken wordt, is te danken aan de Verenigde Staten. „De VS zijn een game changer”, zegt een diplomaat die bij het overleg is betrokken.

De VS jagen hard op belastinginkomsten van Amerikanen in het buitenland. Nu heeft Washington de ‘Fatca’-regeling afgekondigd: buitenlandse banken die weigeren automatisch informatie te geven over Amerikaanse rekeninghouders, wordt toegang tot de VS ontzegd.

New York is ’s werelds grootste financiële centrum. Zwitserse banken, die eenderde van het mondiale privévermogen beheren, kunnen zich geen uitsluiting permitteren. Lu- xemburgse evenmin. Vandaar dat premier Jean-Claude Juncker laatst aankondigde dat zijn land vanaf 2015 automatisch informatie zal uitwisselen.

In Europa bestaat een regeling die stelt dat je informatie die je aan derde landen geeft, ook aan EU-landen moet geven. Nu blokkeert alleen Oostenrijk nog automatische uitwisseling. „Fatca heeft bewerkstelligd wat de EU collectief nooit is gelukt”, zegt de diplomaat.

Niemand denkt dat Oostenrijk het alleen lang volhoudt. De druk is enorm. Belastinguitwisseling is echter inzet geworden voor de verkiezingen in september: de socialistische kanselier heeft gezegd dat hij „met Luxemburg optrekt”, de conservatieve minister van Financiën bestrijdt dit. Iedereen denkt dat het pleit daarna wordt beslecht.

Het regelen van details in de nieuwe richtlijn zal tijd vergen. Mocht de Commissie vandaag het mandaat krijgen om met Zwitserland en andere derde landen te onderhandelen over een uitgebreider akkoord, kan het jaren duren voor er handtekeningen onder staan. Maar er is beweging. Volgens eurocommissaris Algirdas Semeta „hebben ministers op 14 mei de kans actie te ondernemen. Er is geen excuus het niet te doen”.

Met het tweede thema, belastingontduiking door bedrijven, is veel meer geld gemoeid. Wat hier speelt, is wat de Offshore leaks (met details over 130.000 rekeningen van firma’s in belastingparadijzen) vorige maand aantoonden: dat bedrijven wereldwijd inkomsten en facturen heen en weer schuiven om van fiscale voordelen te profiteren en nauwelijks belasting te betalen.

Europese ministers kunnen dit mondiale proces alleen niet stoppen. Maar binnen Europa speelt hetzelfde. Landen beconcurreren elkaar heftig, met tarieven en slimme uitzonderingen. Ze trekken bedrijven bij elkaar weg, en daarmee belastinggeld. Dat sommige landen er zelf belastingparadijzen op nahouden, maakt het extra pikant.

De simpelste manier om agressieve belastingplanning te dimmen, is één basistarief in Europa. Dit is al jaren onhaalbaar. Er is wel een groep nationale functionarissen die elkaars nieuwe belastingwetten en bepalingen bekijken en eventueel bekritiseren als ze andere landen benadelen. Bijna honderd regelingen zijn daardoor weer afgeschaft.