Vanzelf ging het niet, maar het is hem gelukt

De strafbaarstelling van illegaliteit werd gisteren goedgekeurd door de leden Dat gebeurde tijdens een ingelaste ledenraad Een overwinning voor Samsom

Nederland, Utrecht, 09052013 - PvdA lid Augustina Osei na de extra ledenraad in de Jaarbeurs over de strafbaarstelling van illegaliteit. Foto: David van Dam

Politiek redacteuren

Ergens halverwege de middag is duidelijk: partijleider Diederik Samsom heeft de steun van zijn leden. Een fanatiek PvdA-lid uit Harmelen – „mijn vader zei altijd, je moet de partij dienen” – roept de zaal op om Samsom en partijvoorzitter Hans Spekman te steunen. „Dat verdienen ze.” Ze krijgt een luid applaus.

Een speciaal bijeengeroepen ledenraad in Utrecht bepaalde gisteren dat de Tweede Kamerfractie van de PvdA de strafbaarstelling van illegaliteit kan blijven steunen. Twee weken geleden wilde het partijcongres nog dat de fractie al het mogelijke zou doen om deze „inhumane” maatregel uit het regeerakkoord te schrappen.

Het is een grote overwinning voor Samsom – en dat wist hij. „Drukt u vooral nog even door”, spoorde hij de PvdA-leden in Utrecht aan om kritisch te blijven. En tegen één van de sprekers uit de zaal: „Ik zie aan uw ogen dat u er vertrouwen in heeft dat de fractie zijn beloftes zal nakomen.” De leden waren hem gunstiger gestemd dan in Leeuwarden, twee weken geleden. Zelfs zijn critici prezen de „bevlogenheid” waarmee Samsom zijn standpunten verdedigde.

Vanzelf was het niet gegaan. Twee weken lang was Samsom aan het mailen en bellen, aan het discussiëren op Twitter en Facebook. Hij hield een korte toernee door het land en voerde flink overleg met Sander Terphuis, binnen de PvdA het gezicht van het verzet tegen de strafbaarstelling. Het resultaat van die inspanningen: het besluit dat de partijleider twee weken geleden zelf al nam, wordt nu gedragen door de leden. Samsom hoeft niet terug naar coalitiepartner VVD.

Slechts één keer kwam gisteren ter sprake dat de VVD openstaat voor heronderhandelen, zoals vorige week bekend werd. Een oproep om „iedere reële mogelijkheid” aan te grijpen om het regeerakkoord op dit punt tóch te veranderen, haalde het niet.

In ruil voor steun heeft Samsom een rijtje verzachtingen van het asielbeleid én van het wetsvoorstel over de strafbaarstelling moeten toezeggen. Of die beloften waargemaakt worden, zal de achterban komende maanden scherp in de gaten houden. Want een deel ervan gaat buiten bestaande afspraken met coalitiepartner VVD om.

Zo wil de PvdA-fractie een einde maken aan het ‘illegalenquotum’, het minimumaantal illegalen dat de politie jaarlijks moet aanhouden. Dat quotum wordt volgens Samsom amper nageleefd, maar de VVD steunt die norm gewoon. Voor dit jaar geldt een streefaantal van 4.000 illegalen, zei staatssecretaris Fred Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) in maart.

Een andere belofte betreft vreemdelingen die in Nederland zijn uitgeprocedeerd, maar ook niet terug kunnen naar hun land van herkomst. Daarvoor zal de PvdA ruimere regels opstellen dan nu het geval is – vorig jaar kregen ongeveer veertig van zulke gevallen tóch een verblijfsvergunning. Ook hierover zijn ook nog geen harde afspraken gemaakt met de VVD.

De leden zijn dus om, en de Tweede Kamerfractie ook. Tijdens een extra overleg, voor de ledenraad, spraken alle Kamerleden hun steun uit voor Samsom. Al verbond een groepje van zes Kamerleden daar in eerste instantie een voorwaarde aan: ze zouden pas willen instemmen met het wetsvoorstel als alle toezeggingen van Samsom zouden zijn gerealiseerd.

Die garantie kon Samsom niet geven – hij heeft niet alles in eigen hand. Zo moet staatssecretaris Teeven snel met zijn voorstellen over vreemdelingenbewaring komen. En waar de VVD niet wil meewerken, zullen oppositiepartijen hun steun moeten geven aan maatregelen.

Dan is er nog de Eerste Kamer. Fractieleider Marleen Barth zei gisteren dat de PvdA’ers in de senaat pas een oordeel vellen wanneer de Tweede Kamerfractie „succes” heeft gehad met zijn aanpassingen. Maar de Eerste Kamerleden zijn kritisch. Senator Ruud Koole zei dat de maatregel niet valt te verdedigen – „ook niet als pijnpunt”.