Tweede Kamer vraagt van Weekers vooral daadkracht

Frans Weekers verdedigt morgen zijn beleid rond de toeslagenfraude. De controle wordt strenger, maar vindt een kritische Kamer dat genoeg?

Bijna 30.000 fraudesignalen. Die kreeg de Belastingdienst volgens staatssecretaris Frans Weekers (Financiën, VVD) in twee jaar tijd rond het uitbetalen van huur- en zorgtoeslagen. Hij constateerde dit in zijn zogeheten Fiscale Agenda die hij twee jaar geleden naar de Tweede Kamer stuurde. Net als nu sprak hij toen over „lieden die de schatkist als pinautomaat gebruiken”. De fiscus kon over 2009 en 2010, meldde hij destijds, zo’n 90 miljoen euro aan onterechte betalingen voorkomen.

De Fiscale Agenda zorgde voor veel politieke reacties, maar die gingen niet over de grootscheepse fraude maar over Weekers’ voorstellen over btw-verhoging. Toch liepen er in april 2011 nog 16.000 onderzoeken naar toeslagenfraude.

De Tweede Kamer kan morgen bij het debat over de toeslagenfraude in elk geval niet zeggen dat de fraude, met het misbruik door Bulgaren als hoogtepunt, uit de lucht komt vallen. Ook bij andere ministeries is al langer bekend dat het systeem van toeslagen grote nadelen kent. Wie jaarlijks ruim 12 miljard euro rondpompt aan toeslagen voor huur, zorg en kinderopvang weet dat fraude op de loer ligt. Binnenlandse Zaken is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor het Gemeentelijke Basisadministratie (GBA) waar mensen uit het buitenland zich als ‘spookburger’ kunnen inschrijven. En ook bij Sociale Zaken was het misbruik bekend. Anders dan Weekers wist minister Lodewijk Asscher (PvdA) van de opsporing van Bulgaarse fraudeurs die massaal zorgtoeslag aanvroegen, zoals Brandpunt onlangs liet zien.

Maar het systeem kent ook grote voordelen. Mensen met weinig draagkracht krijgen snel hun toeslagen via een uniform systeem, precies zoals de Kamer altijd wilde. Voor de invoering in 2006 bestond er een wirwar van tientallen inkomensafhankelijke regelingen. Niet de fraudebestendigheid maar een snelle uitbetaling stond voor de politiek voorop.

Tijdens de kabinetsformatie werd nog eens duidelijk hoe politiek explosief het inkomensbeleid is. Het voornemen om een inkomensafhankelijke zorgpremie in te voeren leidde tot grote spanningen en werd snel ingetrokken. Daardoor bleef de zorgtoeslag aan ruim vijf miljoen huishoudens bestaan. Als de aanvankelijke plannen waren doorgezet, zou dat een halvering van het toeslagensysteem betekenen.

De in zwaar weer verkerende Weekers zal morgen tijdens het debat de ‘medeplichtigheid’ van de politiek aan dit systeem zeker in zijn verweer gebruiken. Maar hij moet vooral de Kamer tonen dat hij de man is die de fraude daadwerkelijk gaat aanpakken. Daarbij kampt hij met twee problemen.

Weekers staat, anders dan bijvoorbeeld bij staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD), in de Kamer niet bekend als overijverige crimefighter. Daar komt bij dat het vertrouwen van de Belastingdienst in de baas flinke klappen heeft opgelopen. Op het interne netwerk werd hij voor leugenaar uitgemaakt en lieten medewerkers weten dat iedereen de fraude kende zoals die door de Bulgaren werd gepleegd.

De Kamer zal Weekers ook verwijten dat hij de problemen te laat aanpakt. Nu pas, zeven jaar na de invoering van het toeslagensysteem. wordt voorgesteld de aanvraag van voorschotten strenger te controleren. In zijn brief van vrijdag aan de Kamer schetst Weekers de toekomstige aanpak. Zo wordt niet zomaar een voorschot verstrekt bij een „verhoogd frauderisico” en krijgen „onbekende” aanvragers niet zomaar geld. Ook als een gemeente fraude vermoedt rond een specifiek adres wordt gewacht met de betaling van een voorschot. Dat er voor zulke maatregelen een wetswijziging noodzakelijk is, zegt veel over het beleid van de afgelopen jaren.