Testen van westerse medicijnen kostte levens in DDR

In de voormalige DDR dienden mensen op grote schaal als proefkonijnen van farmaceutische West-Duitse bedrijven.

Nieuwe feiten over het uitproberen van geneesmiddelen door vijftig West-Duitse farmaceutische bedrijven op Oost-Duitse burgers onder het DDR-regime tussen 1983 en 1989 hebben in Duitsland tot afschuw geleid.

Al in februari maakte de regeringscommissaris voor de voormalige DDR, Christoph Bergner, bekend dat bedrijven als Schering AG in West-Berlijn (nu onderdeel van Bayer) en Sandoz (nu onderdeel van Novartis) in een deal met de toenmalige DDR-autoriteiten medicijnen uitprobeerden op DDR-burgers die nergens van wisten. Daarbij zou de „gezondheid van patiënten in sommige gevallen zijn beschadigd”.

Tijdschrift der Spiegel maakte afgelopen weekeinde bekend dat er zeker vier patiënten zouden zijn overleden bij deze tests. Uit onderzoek door het weekblad van tot op heden onbekende archieven van het ministerie van Volksgezondheid van de DDR, van de geheime dienst (Stasi) en van het Instituut voor het Geneesmiddelenwezen zou zijn gebleken dat zeker 600 medicijnen zijn uitgeprobeerd op vijftigduizend burgers. In Oost-Berlijn overleden twee patiënten bij tests van het middel Trental van Hoechst, dat wordt gebruikt tegen doorbloedingsstoornissen. In een longkliniek bij Maagdenburg overleden twee patiënten aan het Sandoz-medicijn Spirapril tegen hoge bloeddruk. De test werd na het overlijden van de patiënten afgebroken.

In de Berlijnse academische kliniek van Charité probeerde Boehringer-Mannheim (nu onderdeel van Roche) Epo uit op dertig „onrijpe vroeg geborenen”. Bayer liet, volgens der Spiegel, een middel ter verbetering van de doorbloeding van de hersenen uitproberen op alcoholisten met een acuut delirium – die daarom ook niet om hun instemming konden worden gevraagd.

Het DDR-regime had in de jaren tachtig een groot tekort aan westerse deviezen. Ook aan goede medicijnen kon het land moeilijk komen, schreef de Frankfürter Allgemeine Zeitung in februari. Per test zouden de autoriteiten 860.000 mark ontvangen hebben.

Volgens gespreksprotocollen die nu geciteerd worden door der Spiegel hadden leidende medici van de Charité-kliniek wel bezwaren. Een destijds verantwoordelijke arts zou gezegd hebben dat het West-Berlijnse Schering toch „algemene ethische problemen” moest hebben om de mens als „proefkonijn” te gebruiken.

Tegenover der Spiegel hebben de betrokken ondernemingen erop gewezen dat het gaat om gebeurtenissen uit een ver verleden. Ze benadrukken dat de klinische tests principieel volgens strenge voorschriften werden uitgevoerd. De farmaceutische bedrijfsvereniging heeft verklaard „ tot nu toe geen verdenking te hebben dat er iets verdachts is gebeurd.”

Regeringscommissaris Christoph Bergner zei vanochtend in de Berliner Zeitung vooral „geschokt te zijn door de aanwijzingen dat er kennelijk heimelijke onderhandelingen zijn geweest tussen DDR-functionarissen en concernmanagers. Het klinkt erg naar vooropgezette veronachtzaming van medisch-ethische basisbeginselen met ontwijking van de bevoegde controleorganen.” Bergner zei verder dat „naar de huidige maatstaven de handelingen die hier worden gemeld zeker crimineel zijn”. Het doen van medische proeven zonder toestemming van patiënten geldt als toebrengen van lichamelijk letsel.