Recht wordt politiek in Argentinië

De Argentijnse senaat stemt in met hervorming van de rechtspraak. President Kirchner consolideert haar macht.

Terwijl de Argentijnse senaat zich vorige week in een lange sessie boog over plannen van de regering om het Argentijnse recht te hervormen, stonden buiten honderden woedende burgers en belangengroepen te zwaaien met de grondwet. Verenigd onder de naam ‘Hoeders van de constitutie’ protesteerden zij in het centrum van Buenos Aires tegen voorstellen om het recht te ‘democratiseren’. Zij vrezen dat president Cristina Kirchner te veel grip krijgt op de rechtspraak.

Vorige maand al demonstreerden een miljoen mensen door het hele land tegen de plannen. Maar al dat verzet heeft niets opgeleverd. Woensdag stemde de senaat nipt in met de laatste voorstellen uit een pakket van omstreden maatregelen. Dit betekent dat de regering grote invloed krijgt op het benoemen en ontslaan van rechters. Om rechter te worden is het daarnaast niet langer nodig tot de rechterlijke macht te behoren. Via een examen kan iedereen in aanmerking komen voor de post.

Volgens critici wil de links populistische Kirchner met de hervormingen haar macht consolideren. Ze zeggen dat ze zijn bedoeld om beschuldigingen van corruptie aan haar adres niet voor de rechter te laten komen. Ook zou Kirchner op zoek zijn naar mogelijkheden om in 2015 te worden gekozen voor een derde termijn. Volgens de grondwet is dat nu niet mogelijk.

De meest controversiële maatregel is dat de Raad voor de Magistratuur, verantwoordelijk voor het benoemen en ontslaan van rechters, in de toekomst grotendeels wordt gekozen door het Argentijnse volk. Om voor de Raad in aanmerking te komen, moeten kandidaten zich liëren aan een politieke partij.

Op dit moment worden leden van de Raad (die bestaat uit rechters, senatoren, advocaten, een politicus en een academicus) nog benoemd door de verschillende beroepsgroepen waaruit de Raad is samengesteld. Doordat kandidaten voortaan campagne moeten voeren onder de vlag van een politieke partij en de presidentsverkiezing zal samenvallen met de verkiezing voor de Raad voor de Magistratuur, krijgen beide waarschijnlijk dezelfde politieke kleur. Juristen vrezen dat de scheiding der machten in het geding komt en rechters politiek worden benoemd.

Voorzitter van de Argentijnse federatie van advocaten, Ricardo de Felipe, spreekt over „een politisering van de justitie”. Een speciale VN-rapporteur voor de onafhankelijkheid van rechters en advocaten, Gabriela Knaul, verzocht Argentinië de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te garanderen. In Argentinië zei Julio César Strassera, bekend omdat hij in 1985 als openbaar aanklager optrad in een groot proces tegen de militaire junta van de laatste grote dictatuur: „Als zij [Kirchner] deze plannen goedkeurt, stopt de scheiding der machten, de Republiek houdt op te bestaan.”

Cristina Kirchner wil het recht „democratiseren” omdat de rechterlijke macht het enige lichaam is dat het volk niet direct kan kiezen. „Het volk kiest zijn president, gouverneurs en senators. Waarom dan niet ook rechters?”, vroeg ze zich hardop af. Niet alle plannen zijn omstreden. Zo wordt het recht ook transparanter: alle rechterlijke uitspraken moeten voortaan op internet worden gepubliceerd.

Kirchner hoopt ook op direct politiek voordeel. Het wordt voor burgers en bedrijven moeilijker om tegen de staat te procederen. Dat komt goed uit: Kirchner voert al langer strijd tegen een groot Argentijnse mediabedrijf, Clarin, dat zich kritisch opstelt jegens haar regering. Nu nog kan Clarin via gerechtelijke procedures voorkomen dat de nieuwe mediawet wordt ingevoerd, die beoogt dat de verschillende licenties van grote mediabedrijven als Clarin moeten worden geveild. Dat zal in de toekomst niet meer kunnen. Juristen waarschuwen dat de nieuwe wet de rechtsgang van individuen in conflict met de staat belemmert.

Ondanks het felle protest en internationale kritiek blijft Kirchner fier overeind. Het verzet in Argentinië speelt zich af op straat en in de media, maar op politiek niveau verstomt het door de versplintering van de oppositie. Zonder grote consequenties kan Kirchner haar opponenten negeren en haar plannen stuk voor stuk uitvoeren.