'Na second opinion zelden tot nooit een andere diagnose'

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

De zorgkosten rijzen de pan uit. Tv-programma Altijd Wat zoekt mee naar een oplossing. In de uitzending van vorige week presenteerde Altijd Wat onderzoek onder zorgmedewerkers waaruit bleek dat tweederde van de artsen vindt dat de second opinion deels of geheel moet worden betaald door de patiënt. De second opinion uit het basispakket dus. In reactie hierop zei Frank de Grave, voorzitter van de Orde van medisch specialisten, in het NOS-journaal en op de radio dat second opinions „zelden of nooit” leiden tot een andere diagnose.

Els van der Woude uit Laag-Keppel mailde next.checkt met de vraag of dat waar is. „Ik vind het een zorgelijke ontwikkeling dat de mogelijkheid tot het vragen van een second opinion wordt bemoeilijkt door het vragen van een eigen bijdrage”, schrijft ze.

En, klopt het?

In Nederland wordt het aantal second opinions niet bijgehouden. Hoe vaak een tweede blik op de klachten leidt tot een andere diagnose is dan ook niet bekend. Bovendien is er in Nederland amper onderzoek gedaan naar second opinions. Wat we wel hebben zijn de onderzoeksresultaten van Altijd Wat zelf. Het programma hield in samenwerking met het blad Arts en Auto een enquête onder 7.000 zorgmedewerkers. Op basis van de informatie die next.checkt ontving schat Lex Olivier, ombudsman bij MOA, de branchevereniging voor marktonderzoekers, dat de resultaten representatief zijn voor alle zorgmedewerkers in Nederland. We weten het niet helemaal zeker, omdat onder meer de non-response, het aantal zorgmedewerkers dat niet reageerde op de vragen, voor next.checkt onbekend bleef. Uit de enquête concludeerde ook Altijd Wat dat „het overgrote deel van de ondervraagde artsen het beeld bevestigt. Een second opinion leidt nauwelijks tot een nieuwe diagnose”, aldus de voice-over.

Als we naar de resultaten van het onderzoek op de website van het programma kijken, blijkt het iets genuanceerder te liggen. Op de vraag ‘Hoe vaak leidt een second opinion tot een andere diagnose?’ antwoordt 44,7 procent van de 468 deelnemende artsen dat dat in slechts 0 tot 5 procent van de gevallen voorkomt. 21,4 procent antwoordt dat dat in 6 tot 10 procent van de gevallen gebeurt. Vervolgens zegt bijvoorbeeld 8,8 procent dat 16 tot 20 procent van de second opinions tot een nieuwe diagnose leidt, 5,7 procent zegt dat dat in 21 tot 25 procent van de gevallen gebeurt en wederom 8,8 procent zegt dat second opinions in 41 tot 50 procent van de gevallen tot nieuwe conclusies leiden. Volgens 0.9 procent resulteren ze in meer dan 70 procent van de gevallen in andere diagnoses.

Als we „zelden of nooit” andere diagnoses na een second opinon, zoals De Grave zei, gelijkstellen aan slechts 0 tot 5 procent van de second opinions die tot een andere diagnose leidt, dan trekt een minderheid van 44,7 procent van de artsen dus eenzelfde conclusie als De Grave.

Het is maar wat je onder „zelden of nooit” verstaat. Maar volgens deze definitie meent de andere 55,3 procent van de artsen dat second opinions vaker dan in 0 tot 5 procent van de gevallen tot een andere diagnose leiden. Als 8,8 procent van de artsen bijvoorbeeld zegt dat een second opinion in 41 tot 50 procent van de gevallen leidt tot een andere diagnose, dan kan je dat toch moeilijk „zelden of nooit” noemen.

In een reactie op de uitzending schreef het Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis dat second opinions voor kankerpatiënten van groot belang zijn. „ Juist voor deze patiënten is het belangrijk om de mogelijkheid voor een tweede mening beschikbaar te houden. Het komt in het Antoni van Leeuwenhoek nogal eens voor dat wij vrouwen met borstkanker toch een borstsparende behandeling kunnen aanbieden”, aldus Rene Medema, voorzitter van de Raad van Bestuur, in een persbericht.

De organisatie Best Doctors schermt met onderzoek waaruit zou blijken dat second opinions veel vaker tot andere diagnoses leiden dan De Grave beweert. Best Doctors is een wereldwijde organisatie die second opinions naar eigen zeggen aanbiedt bij de beste arts op het gebied van een bepaalde aandoening. Klanten van zorgverzekeraar CZ kunnen er voor een tweede oordeel terecht. Volgens Best Doctors leidt 19 procent van de second opinions in Nederland tot een andere diagnose. Om privacyredenen mogen wij het onderzoek onder klanten niet inzien. Daarom kunnen wij niet beoordelen in hoeverre de uitkomst representatief is.

Conclusie

Volgens Frank de Grave leiden second opinions „zelden of nooit” tot andere diagnoses. Hij baseert dat op representatief onderzoek onder artsen. Volgens next.checkt kan De Grave deze bewering op basis van het onderzoek niet doen. Het is maar wat je onder „zelden of nooit” verstaat, maar volgens 55,3 procent van de artsen leiden second opinions vaker dan in 0 tot 5 procent van de gevallen tot een andere diagnose. Van de artsen zegt bijvoorbeeld 8,8 procent dat een second opinion in 41 tot 50 procent van de gevallen leidt tot een andere diagnose. Dat vinden wij meer dan „zelden of nooit”. Daarbij komt dat een enquête onder artsen lang niet alles zegt over hoe vaak second opinions tot andere diagnoses leiden. Gedegen onderzoek naar deze vraag is er in Nederland nooit gedaan. We beoordelen de bewering van Frank de Grave daarom als niet te checken.