In 30 uur bijgespijkerd

Steeds meer scholieren willen bijles voor ze aan de eindexamens beginnen Daar springt de markt handig op in Veel externe bedrijven bieden vaak prijzige cursussen aan

Nederland, Rotterdam, 06052013 - Op het Wolfert Lyceum in Rotterdam wordt examen-training gegeven in de mei vakantie. Kelby (17) krijgt bijles Nederlands van examentraining docent Bojan. Foto: David van Dam

Redacteur Onderwijs

Ze staat er „best slecht” voor. Veel net voldoendes en wat onvoldoendes. De scholiere zit samen met klasgenoten in de zon op het plein van Wolfert Tweetalig, een middelbare school in Rotterdam. Ze vertelt dat ze de afgelopen jaren haar cijfers altijd wel wat wist op te krikken door met „leraren te lullen”. Maar voor het centraal eindexamen, dat vandaag begint, werkt dat niet. En dus moet de vwo-leerlinge er nog even hard aan trekken.

Ze is niet de enige. Scholieren deden niet eerder zo’n groot beroep op ‘examentrainers’ – externe, bij stichtingen of commerciële bedrijven werkzame onderwijzers die de leerlingen tegen betaling klaarstomen voor het eindexamen. Die worden soms door scholen ingehuurd, maar vaak kiezen scholieren en hun ouders er zelf voor om een trainingsbureau in te schakelen. Een aantal grote bedrijven biedt al jaren dit soort trainingen aan, maar ziet de belangstelling ervoor nu explosief toenemen.

Deugt het onderwijs in Nederland nog wel als leerlingen massaal extra lessen volgen om het eindexamen te kunnen doen? Scholierenorganisatie LAKS denkt van niet. „Blijkbaar kunnen scholen hun leerlingen niet goed voorbereiden”, zegt LAKS-woordvoerder Lotte Savelberg.

De havo- en vwo-leerlingen van het Wolfert Tweetalig konden zich vrijwillig inschrijven voor een van de dertien examentrainingen op school, gegeven door het bedrijf Lyceo. Zo’n 130 scholieren deden dat en volgden afgelopen week in de meivakantie één vak naar keuze. De examencursus kost 130 euro per leerling en wordt betaald door de school, vertelt examensecretaris Niek van Maaren. „Tenzij scholieren niet komen opdagen, dan moeten ze het zelf vergoeden.”

Iedereen is gekomen. Examentrainingen zijn populair, niet alleen hier in Rotterdam. Trainingsbedrijf Lyceo zag het aantal inschrijvingen dit jaar fors stijgen naar 15.000, vergeleken met 10.000 vorig jaar. Hetzelfde geldt voor de Stichting Studiebegeleiding Leiden (SSL), verbonden aan de Universiteit Leiden. Die kreeg meer aanvragen binnen dan de 5.000 leerlingen voor wie plek is. „We breiden niet uit”, zegt cursuscoördinator Hans Huibregtse. „We willen de kwaliteit van de lessen kunnen blijven waarborgen.” En ook de educatieve uitgever ThiemeMeulenhoff zag het aantal inschrijvingen met 30 procent toenemen. „We zijn sinds we hiermee zijn begonnen in 2009 met 500 procent gegroeid”, zegt een woordvoerder.

Dat de belangstelling voor trainingen plotseling zo is gegroeid komt deels door de eisen die aan het eindexamen worden gesteld: die zijn namelijk behoorlijk aangescherpt. Dit jaar mogen havisten en vwo’ers nog maar één onvoldoende halen voor de zogenoemde kernvakken Nederlands, wiskunde en Engels. Sinds vorig jaar moeten de leerlingen bovendien voor alle vakken gemiddeld een 5,5 halen. Ouderwets ‘compenseren’ zit er dus niet meer in. LAKS-woordvoerder Savelberg vindt het prima dat de eisen zijn aangescherpt. Maar, zegt ze, als de minister dit doet „moet zij ook de middelen leveren om te investeren in kwaliteit voor de klas”. Dat is niet of onvoldoende gebeurd en dus zijn ouders en scholieren nu lichtelijk in paniek.

Ook Ouders & Coo, een ouderorganisatie die goede samenwerking tussen ouders en scholen nastreeft, vindt de snel gegroeide populariteit van examentrainingen verontrustend. Toen twee jaar geleden werd besloten om de exameneisen aan te scherpen, waarschuwde de vereniging dat twee keer zoveel leerlingen hierdoor zouden zakken. Ouders & Coo pleitte daarom zelf voor onder meer extra examentrainingen en faalangstcursussen. Maar, zegt directeur Werner van Katwijk, dan wel gegeven door de scholen zelf. „Niet door externe bedrijven.”

De markt speelt volgens hem handig in op de vraag „en dat is geen goede ontwikkeling”, zegt Van Katwijk. De cursussen zijn niet goedkoop. Een leerling die het net niet zou halen, maar wel geld heeft, haalt het examen nu toch. Terwijl een scholier met minder centen zakt. „Dat kan niet de bedoeling zijn.” Ook Savelberg van LAKS waarschuwt voor „een tweedeling in het onderwijs”. De VO-raad, een vereniging van 600 scholen in het voortgezet onderwijs, ziet nog een ander gevaar; leerlingen die vooral leren hóe ze een toets moeten maken. Inhoudelijk gaan ze er dan verder niet op vooruit. Het mag, zegt de raad, geen „kunstje” worden.

Niet alleen de exameneisen stimuleren de vraag. Bij veel vervolgstudies wordt tegenwoordig geloot en daarbij spelen hoge cijfers ook een rol. Leerlingen zijn bovendien steeds ambitieuzer, is de ervaring van Huibregtse van SSL Leiden. „Vooral meisjes willen nóg hoger scoren.”

Lyceo geeft dit jaar op honderd scholen examentrainingen. Vorig jaar waren dat er nog zestig. SSL Leiden verzorgt op 25 onderwijsinstellingen de lessen voor het eindexamen, ThiemeMeulenhoff op 35 scholen.

Waarom doen de scholen dit? „Het is een service of het is om achterstanden weg te werken”, zegt Huibregtse. In dat laatste geval kampen scholen met een lerarentekort. „Dan gaat iemand bijvoorbeeld met zwangerschapsverlof en krijgen de leerlingen een paar maanden geen les.” Als een „noodoplossing” huurt de school SSL Leiden in. Heeft dat zin? „Ja”, verzekert Huibregtse. „In 30 uur spijkeren wij iedereen bij.” Leerlingen halen volgens hem vervolgens een punt hoger op het examen. De kosten: 345 euro per vak.

Er zijn ook onderwijsinstellingen die er extra baat bij hebben dat hun leerlingen goed scoren op het examen. Een eis van de inspectie speelt hierbij een rol. Het gemiddelde cijfer van de schoolexamens mag namelijk niet meer dan een halve punt hoger liggen dan de uitkomsten van het centrale eindexamen. Dit om te voorkomen dat sommige scholen makkelijke toetsen geven waarmee de leerlingen hun gemiddelde hoog kunnen houden.

In een van de klaslokalen in Wolfert Tweetalig brandt de zon op de ramen. Havisten volgen er in de hitte de training tekstverklaring. Een meisje met rood en zwart gelakte nagels zucht diep. Ze snapt het niet; is er bij vraag 6 sprake van een cirkelredenering, een overhaaste generalisatie of zijn oorzaak en gevolg verwisseld? De Lyceo-docent legt uit dat het woord ‘niemand’ in de tekst uitsluit dat er uitzonderingen zijn. Een overhaaste generalisatie dus. De scholiere knikt instemmend, maar vervolgens zegt ze: „Dit is zó moeilijk.”

    • Juliette Vasterman