Aanklager Guatemala wil steun na vonnis

Juist na het als historisch beoordeelde vonnis over oud-dictator Efraín Ríos Montt in Guatemala wegens genocide, moet Nederland niet vertrekken uit Guatemala. Dat zegt openbaar aanklager Claudia Paz y Paz Baily in een telefonisch interview met deze krant. Nederland sluit om te bezuinigen dit jaar de Guatemalteekse ambassade.

Bij haar juridische strijd tegen de oud-dictator ondervond de aanklaagster, die met de dood wordt bedreigd, naar eigen zeggen veel steun van onder meer Nederland.

„De aanwezigheid van de internationale gemeenschap is heel belangrijk. Die beschermt mij”, zegt de aanklager. Ook Zwitserland, dat zich intensief met het proces bemoeide, sluit dit jaar zijn ambassade.

Ex-generaal Ríos Montt kreeg vrijdag 80 jaar gevangenisstraf voor genocide en misdaden tegen de menselijkheid tijdens de Guatemalteekse burgeroorlog, die van 1960 tot 1996 duurde. Mensenrechtenorganisaties hebben afgelopen weekend de veroordeling als historisch onthaald. Het is de eerste keer dat een dictator in eigen land wegens genocide is veroordeeld. In het bijzonder ging het bij het vonnis om de moord op 1.771 leden van het inheemse volk de Ixil in een aantal dorpen in het noordwesten van het land in 1982 en 1983. Tijdens Ríos Montts korte schrikbewind viel de helft van de naar schatting 200.000 doden die tijdens de burgeroorlog vielen. Het hoofd van zijn inlichtingendienst, José Rodríguez Sánchez, werd vrijgesproken.

De veroordeling is de kroon op het werk van aanklager Paz y Paz, die sinds haar aantreden in 2010 het al jaren durende onderzoek naar massagraven en getuigenissen in een stroomversnelling bracht. Zij stuurde al een protestbrief naar Nederland toen de vorige minister van Buitenlandse Zaken, Uri Rosenthal (VVD), besloot de ambassade te sluiten. De huidige minister, Frans Timmermans (PvdA), kon vanochtend niet reageren. Nederland volgt voortaan Guatemala vanuit Costa Rica.

Ngo’s benadrukken dat de mensenrechtensituatie in Guatemala juist na het vonnis weer precairder wordt. De dictator gaat in hoger beroep, zijn achterban vecht het vonnis aan in de media en op straat. Gisteren demonstreerde een klein aantal aanhangers van Ríos Montt bij de gevangenis. Volgens Marlies Stappers van de in Nederland gevestigde mensenrechtenorganisatie Impunitywatch wordt de inheemse bevolking in Guatemala nog altijd geïntimideerd. „Dit vonnis is een wonder in een land dat lang gold als een nagenoeg mislukte staat. Maar een vonnis als dit werkt ook polariserend. Daarom is het belangrijk dat Nederland blijft. Nederland kan als klein land zonder verdere agenda veel invloed uitoefenen.”