PvdA komt vanmiddag bijeen. 4 vragen over het gedoe binnen de partij

De PvdA komt vanmiddag bijeen in een ingelaste partijbijeenkomst op initiatief van partijleider Samsom. Aanleiding is de motie tegen de strafbaarstelling van illegaliteit die het congres twee weken geleden aannam. Politiek redacteur Derk Stokmans beantwoordde dit weekend in NRC vier vragen over de onrust binnen de PvdA.

PvdA Leider Diederik Samsom tijdens de eerdere PvdA-ledenbijeenkomst in Den Haag over de strafbaarheidstelling van illegalen. Foto ANP / Phil Nijhuis

De PvdA komt vanmiddag bijeen in een ingelaste partijbijeenkomst op initiatief van partijleider Diederik Samsom. Aanleiding is de ophef binnen de partij rond de strafbaarstelling van illegaliteit. Politiek redacteur Derk Stokmans beantwoordde in NRC vier vragen over de onrust binnen de PvdA.

Waarom komt de partij bijeen?

Op deze ledenraad zal Diederik Samsom uitleggen waarom hij zijn eigen partijcongres trotseert. Dat congres besloot twee weken geleden dat de PvdA-fractie de strafbaarstelling van illegaliteit moet tegenhouden, maar Samsom weigerde daaraan gehoor te geven.

Opmerkelijk detail: het congres stemde vorig jaar bij acclamatie ook in met het regeerakkoord van VVD en PvdA, waar die strafbaarstelling gewoon in staat. Nog opmerkelijker: dat deed het congres, na een motie te hebben aangenomen waarin staat dat de maatregel tegen de PvdA-beginselen indruist.

Is er onrust binnen de partij?

Ja, de partijtop is in lange tijd niet zo zenuwachtig geweest. De ledenraad is een poging om de onrust onder de achterban hanteerbaar te houden.

Tekenend voor de onrust is het optreden van PvdA-lid Sander Terphuis vrijdagavond in Pauw & Witteman. Terphuis gaf hier aan juist niet meer te zullen oproepen om tegen een afspraak uit het regeerakkoord te stemmen. Volgens Terphuis ‘omarmt’ het partijbestuur van de PvdA een nieuwe motie waarin juist niet wordt opgeroepen om tegen te stemmen.

Terphuis kreeg veel reacties vanuit zijn partij op deze uitspraken. In een blog heeft Terphuis vervolgens naar aanleiding van zijn televisieoptreden onderstreept wel te blijven strijden tegen de strafbaarheid van illegaliteit:

“Naar aanleiding van mijn optreden bij Pauw en Witteman gisteren wil ik heel duidelijk zeggen dat mijn strijd tegen de strafbaarstelling van illegaal verblijf blijft doorgaan. Ik betreur het zeer dat sommige uitspraken van mij tijdens die uitzending ongelukkig waren en tot verwarring leidden. Sommige reacties op mijn uitspraken hebben mij diep geraakt. Ik heb absoluut niet willen zeggen, zelfs willen suggereren, dat het strafbaar stellen van illegaal verblijf onder bepaalde omstandigheden aanvaardbaar zou kunnen zijn.”

Twitter avatar Terphuis Sander Terphuis In lijn met met motie 41 op het congres in april zal ik vandaag bij Ledenraad voor de motie van Den Haag/Rotterdam stemmen. #illegaliteit

Wat kan Samsom doen om zijn leden tegemoet te komen?

Weinig, hij heeft niet veel manoeuvreerruimte. Hoewel hij de laatste dagen steeds zegt dat het een „open discussie wordt, waarin niets vastligt” lijkt de kans klein dat hij zijn conclusie verandert – ondanks de druk van prominente PvdA-leden en eigen kabinetsleden. Toegeven aan het partijcongres is voor Samsom om drie redenen onaantrekkelijk.

Ten eerste: hij zou dan opnieuw moet onderhandelen met de VVD, vanuit een zwakke positie. Dat betekent verlies op andere terreinen incasseren. Misschien wil de VVD wel een deel van de bezuinigingen op gevangenissen terugdraaien en dat laten betalen door kortingen op natuur, duurzaamheid of ontwikkelingssamenwerking. Het is niet waarschijnlijk dat Samsom met een dergelijk resultaat de blijdschap onder de eigen achterban zal vergroten.

Ten tweede: het congres zijn zin geven is misschien wel een groter risico dan het weerstaan. Het zou een grote verleiding opleveren voor andere ontevreden PvdA-leden, want waarom zou het congres zich niet uitspreken tegen andere onprettigheden uit het regeerakkoord, zoals de bezuinigingen op ontwikkelingshulp, de versobering van de WW of de aanschaf van het gevechtsvliegtuig JSF?

Ten derde: een politiek-morele reden. Samsom vertelde dat het kinderpardon, gehaat door de VVD, gewenst door de PvdA, “snel en loyaal” is uitgevoerd. “Het is politiek onbetrouwbaar om tegen je coalitiepartner te zeggen: ik heb nu mijn zin, maar wat jij wilt, en voor mij pijnlijk is, doen we dus niet.” Eerst een regeerakkoord steunen en er een half jaar later nog eens aan gaan morrelen past niet bij de nieuwe politiek die Samsom voorstaat.

Wat doet coalitiepartner VVD ondertussen?

De partij hield zich lang stil, vanuit de wetenschap dat elke bemoeienis het voor Samsom alleen maar moeilijker maakt. Toch lekte woensdag uit dat de VVD bereid is de PvdA te helpen. Extreem vervelend voor Samsom, die nu weer aan de leden zal moeten uitleggen waarom hij dat aanbod niet aanneemt.

Foutje, zeggen ze bij de VVD, het had nooit moeten uitlekken. Maar dat nu bekend is dat de VVD bereid is te onderhandelen heeft wel een voordeel voor die partij. Als de weigering van Samsom om zijn partijcongres te volgen tot een kabinetscrisis leidt, kan de VVD niet worden verweten dat zij niet wilden praten.