Vandaag verkiezingen in Pakistan: vijf vragen over bloedige stembusgang

Vandaag gaan de Pakistanen naar de stembus. Aan de ene kant voelt dat als een overwinning: voor het eerst zat een regering zijn termijn volledig uit en wordt er een nieuwe gekozen. Tegelijkertijd dreigen het de meest gewelddadige verkiezingen te worden sinds de oprichting van de staat. Vijf vragen over de stembusgang.

Supporters van de PTI, de partij van de populaire Khan, tijdens een verkiezingsbijeenkomst donderdag. Foto AP/ Anjum Naveed

Vandaag gaan de Pakistanen naar de stembus, er zijn zowel landelijke als provinciale verkiezingen. Aan de ene kant voelt dat als een overwinning: voor het eerst zat een regering zijn termijn volledig uit en wordt er een nieuwe gekozen. Tegelijkertijd dreigen het de meest gewelddadige verkiezingen te worden sinds de oprichting van de staat. Vijf vragen over de stembusgang.

Hoe gaan de verkiezingen in hun werk?

Stemmers in het land zullen 272 mensen de Pakistaanse Tweede Kamer in stemmen. Om een meerderheid te behalen, zal een partij 137 zetels moeten winnen. Maar er is een moeilijkheid: er zijn nog eens zeventig zetels die voornamelijk gereserveerd zijn voor vrouwen en de minderheden die niet moslim zijn, op basis van hoe zij presteren tijdens de verkiezingen. Dat brengt het totaal dus op 342 en zijn er 172 zetels nodig voor een meerderheid.

Bekijk in deze mooie infographic van Al-Jazeera veel uitgebreider hoe het ingewikkelde verkiezingsstelsel in Pakistan in elkaar zit.

Hoe is de campagne verlopen?

Bloedig, enorm bloedig zelfs. Al meer dan 130 mensen kwamen om door aanslagen sinds de start van de campagne begin april, vooral gepleegd en opgeëist door de Talibaan. De Talibaan strijdt tegen de seculiere, linkse partijen in het land. Al enkele kandidaten moesten dit bekopen met hun leven, op vele anderen werd er een mislukte aanslag gepleegd.

Gisteren kwamen er nog drie mensen om het leven en raakten er vijftien gewond bij een aanslag op de hoofdkwartieren van verkiezingskandidaten, zo schreef persbureau AP. Ook werd er een granaat gegooid naar het hoofdkantoor van de aftredend regeringspartij Pakistan People Party (PPP). Daarbij raakten vijf mensen gewond.

Donderdag werd de zoon van voormalig premier Yousuf Raza Gilani ontvoerd na een verkiezingsbijeenkomst. Hij was kandidaat bij de provinciale verkiezingen namens een partij die actief is namens de PPP.

Ook stemmers zijn al het slachtoffer geworden. De Talibaan waarschuwde mensen al: kom vooral niet naar verkiezingsbijeenkomsten, anders gaan er doden vallen. De steeds groter wordende dreiging heeft de grootste partijen ervan weerhouden massale bijeenkomsten te houden.

De aanvallen van de Talibaan zijn vooral gericht geweest op de huidige regeringscoalitie, niet op de partijen die nu aan kop gaan in de peilingen. Onze correspondent Joeri Boom schrijft vandaag in NRC Handelsblad dat het vermoeden bestaat dat ze enigszins gespaard zijn vanwege de bereidheid met de Talibaan te gaan praten.

Ook de stembusgang van vandaag dreigt bloedig te worden. De Talibaan liet donderdag aan Reuters weten dat ze de verkiezingen zullen ondermijnen met zelfmoordaanslagen. Dit alles om “het systeem dat democratie heet te vernietigen”.

Wie worden de winnaars, wie de verliezers?

Opiniepeilingen, zo schrijft Boom vandaag, wijzen uit dat regeringspartij PPP van president Asif Ali Zardari hard zal worden afgerekend. In de peilingen is de partij nu de derde van het land.

De strijd lijkt te gaan tussen de Pakistan Muslim League (PML-N) van tweevoudig premier Nawaz Sharif en de Tehreek-e-Insaf (PTI), geleid door oud-cricketspeler Imran Khan. Sharif, oud-premier van het land, gaat volgens de laatste peilingen nog aan kop, schreef AP gisteren. Khan heeft echter een enorme eindsprint ingezet.

De daadwerkelijke stembusgang maakt hij trouwens mee vanuit het ziekenhuis. De 60-jarige Khan raakte deze week gewond aan zijn hoofd toen hij van een geïmproviseerde lift (een plateau op een heftruck) viel.

Wat is het belang van de uitkomst?

Er heerst grote onvrede in het land over de afgelopen regeerperiode van vijf jaar. De regeerperiode onder de leiding van de huidige seculiere coalitie van de PPP, de Awami National Party (ANP) en de Muttahida Quami Movement (MQM), gaat de boeken in als een besluiteloze en werd gekenmerkt door corruptieschandalen, geweld en economische crisis. Met name Khan doet het zo goed, omdat hij de corruptie wil aanpakken.

Tegelijkertijd staat de band met het westen op het spel. De twee partijen die naar verwachting de verkiezingen gaan winnen, hebben beide aangegeven de steun aan de Amerikaanse strijd tegen het terrorisme te heroverwegen. Khan zei eerder al dat hij Amerikaanse drones in het land zou willen neerschieten en dat hij geen geld meer wil aannemen van het land.

Ook Sharif zei al de steun aan de Verenigde Staten te willen intrekken. Dat zou slecht nieuws zijn voor het westen, want Pakistan is als democratie een onmisbare bondgenoot in de strijd tegen het terrorisme.

Een versplintering door een uitslag die geen duidelijke winnaar kent zou nog wel eens “erger kunnen zijn dan de laatste vijf jaar”, zei Sharif tegen een krant, schrijft Reuters.

Gaat een nieuwe regering vormen gemakkelijk worden?

Nee, daar lijkt het helemaal niet op. Dat is vooral te danken aan de sterke eindspurt van Khan en zijn PTI. Reuters schreef gisteren dat een zeer gefragmenteerd parlement zeker niet ondenkbaar is. Grote partijen hebben niet een duidelijke leiding in de peilingen kunnen krijgen, wat leidt tot vermoedens dat er een zwakke regering uit voort gaat komen. Khan zou weleens in een machtige positie kunnen belanden vanwege zijn stijging in de peilingen. Hij sluit echter de twee andere grote partijen op voorhand uit als coalitiepartners, schrijft Boom:

“De meeste peilingen tonen een overwinning voor de PML-N, maar de partij zal coalitiepartners nodig hebben. De PTI heeft een verbintenis met de PML-N en de PPP echter uitgesloten.”

Reuters schrijft dat analisten denken dat de voorkeursuitslag er een is waarin geen partij een meerderheid heeft en Khan de machtsbalans in handen heeft.

    • Frank Huiskamp