Sympathie voor de Duitse daders

Unsere Mütter, unsere Väter 3 afleveringen van 90 min. € 24,99

Het raamwerk van Unsere Mütter, unsere Väter doet denken aan Soldaat van Oranje: vijf vrienden gaan samen gezellig op de foto (môgge!). Dan komt de oorlog ze halen. Helemaal op het eind komen de resterende vrienden weer samen. Twee zijn dood, drie zijn voorgoed veranderd, of eigenlijk gewoon kapot.

„De oorlog haalt het slechtste in de mens naar boven” is de kernzin van Unsere Mütter, unsere Väter, een miniserie van scenarist Stefan Kolditz en regisseur Philipp Kadelbach die in Duitsland grote indruk maakt en veel debat losmaakt. We volgen vijf Duitse twintigers van 1941 tot 1945 in Berlijn en aan het Oostfront. Vier van de vijf maken vuile handen. Twee broers gaan in de Wehrmacht, de poëzie minnende broer wordt een uitstekende moordmachine, de plichtsgetrouwe broer deserteert. De verpleegster verraadt een Joodse collega, een zangeres begint een affaire met een Gestapo-officier om haar carrière en haar Joodse vriend te helpen. Die vriend ontsnapt uit de trein naar Auschwitz en komt bij Poolse partizanen terecht, die al even meedogenloos en antisemitisch zijn als de Duitsers.

De serie is buitengewoon geloofwaardig. Zelden zo’n overtuigend oorlogsdrama gezien. Je voelt de spanning, de angst, de wanhoop van de personages, en je begrijpt dat ze vast zitten. Zijn ze schuldig? Ja. Hadden ze anders kunnen doen? Misschien. Maar het lag niet voor de hand.

Hard en somber is het wel. Het lijkt wel alsof fictie over de Tweede Wereldoorlog steeds harder, minder romantisch en amoreler wordt – zich in ieder geval onttrekt aan het goed-fout kader. Zelfs de grijstinten zijn inmiddels verlaten. Wat rest is inktzwart. Ook in Unsere Mütter, unsere Väter is geen ruimte voor het goede, voor geloof, hoop en liefde.

De titel ‘onze moeders, onze vaders’ verwijst naar de Duitse kijkers. Die moet ingepeperd worden dat hun volk de hel op aarde heeft gebracht. Interessant dat Duitsers na 68 jaar nog altijd de behoefte hebben om zichzelf dat in te peperen. Maar waarom eigenlijk? De kleinkinderen dragen geen schuld. En een serie die je alleen maar somber en van streek maakt, is dat wel een goede serie? Misschien word ik teerhartig.

Helemaal all the way gaat de serie trouwens niet met dat inpeperen. De hoofdpersonen zijn gewone mensen die erin zijn gerommeld, geen gelovige nazi’s, van wie er toch ook miljoenen waren. En de serie houdt de mythe intact dat de SS de massamoord op de Joden uitvoerde, en niet de Wehrmacht, het gewone leger. De Shoah blijft sowieso een beetje aan de zijlijn. Dit draagt wel bij aan de impact van de serie: het blijft voorstelbaar dat wij daar zelf zouden staan, als daders.

De enige aanslag op de geloofwaardigheid is dat de vijf vrienden elkaar doorlopend tegen het lijf lopen, terwijl het Oostfront toch best uitgestrekt was. Maar dat soort wonderbaarlijke ontmoetingen zitten ook in Oorlog en vrede.