Stad en land: hoe Amsterdams is het (NRC) Handelsblad nu (weer)?

Hoezo is NRC Handelsblad te Amsterdams? De krant zit alweer een half jaar aan het Rokin, en dan weet de redactie blijkbaar nog niet waar de Wallen liggen.

Althans, een lezer schreef dat naar aanleiding van de kop Foute zaakjes van de Wallen weren (4 mei), boven een reportage over de poging van het stadsbestuur dubieuze investeerders te weren, ook wel bekend als ‘Project 1012’, naar de postcode van het gebied.

Volgens de lezer, „geboren Amsterdammer”, hoorden maar twee van de zeven locaties in het stuk tot de Wallen, de rest ligt in de buurt.

Tikje flauw misschien, want alle locaties vallen wél onder postcode 1012 en onder het project van de gemeente. Ze horen dus ook in het stuk, dat wat mij betreft een mooi voorbeeld van stadsverslaggeving was. Maar inderdaad, kop en intro waren strikt genomen te smal.

Een andere lezer maakte bezwaar tegen de vermelding van ‘de S.S. Rotterdam’. Moet zijn: ‘het’ s.s. (stoomschip). Is de krant zijn roots vergeten? Tja. De officiële naam van het schip is ‘Rotterdam’, en inderdaad, het correcte lidwoord is ‘het’. Maar in de Maasstad zeggen ze juist „de Rotterdam” of „de s.s. Rotterdam”.

Die brieven roepen de vraag op of lezers (en redacteuren) gelijk hebben die klagen dat de krant sinds de verhuizing te Amsterdams is geworden. Dat kan optisch bedrog zijn, om de simpele reden dat bij artikelen die op de redactie worden geschreven nu ‘Amsterdam’ staat. Bovendien klinkt in sommige reacties ergernis over Mokumse arrogantie, het idee dat Amsterdam de enige echte stad van het land is.

Alleen, klopt de indruk ook?

Het kortste antwoord is: nee, de krant is niet Amsterdams geworden, want de krant wás het al – in elk geval deels. De krant is tenslotte in 1970 ontstaan uit een fusie van de Nieuwe Rotterdamsche Courant en het Algemeen Handelsblad. De culturele en financiële redacties werkten altijd al grotendeels in Amsterdam.

Voor de nieuwsredacties ligt dat anders. Financieel en cultureel centrum Amsterdam is uiteraard bron van veel nieuws. Maar de rest van het land moet ook aan bod komen.

Wat zijn de cijfers? Uit kwantitatief onderzoek van de Amsterdamse (maar in Rotterdam geboren) student Journalistiek Merlijn Kerkhof, die voor zijn scriptie de jaargang 2012 bekeek, blijkt dat in NRC Handelsblad dat jaar twee keer zoveel stukken stonden over Amsterdam als over Rotterdam. Al vóór de verhuizing, dus. Dat is fors.

Hij telde in 127 kranten 464 stukken met nieuws uit de Randstad (60,7 %) tegen 300 uit de rest van het land (39,3%). Van het Randstadnieuws ging 38,8% over Amsterdam. Wel goed om te bedenken: hij telde alleen stukken op de nieuwspagina’s voorin de krant en de pagina’s Binnenland, niet katernen als Economie of bijlages als CS en Lux. Hij vermoedt dat het resultaat anders nog meer in het voordeel van Amsterdam zou uitpakken. Ook politiek nieuws uit Den Haag liet hij buiten beschouwing.

Nu moet Kerkhof nog afstuderen, dus we wachten nog even met een eindoordeel. Maar hij stelt al wel vast dat NRC Handelsblad „al een Amsterdamse krant was”. Hij vermoedt dat „bias van redacteuren” daarin een grotere rol speelt dan de standplaats van de krant.

Is die uitkomst schokkend?

Eerlijk gezegd valt de verhouding Randstad (42% van de bevolking)- rest van het land mij nog mee; in elk geval de redactie Binnenland negeert ‘de provincie’ zeker niet als het gaat om nieuws. Met de regionale correspondenten wordt wekelijks overlegd.

Meestal gaat het dan wel om lokale onderwerpen met nationale attentiewaarde, wat voor een landelijke krant ook nogal voor de hand ligt. Maar toch alvast een voetnoot: soms ontstaan zulke verhalen pas door je te storten in lokale affaires of politiek – zoals correspondent Andreas Kouwenhoven deed in Rotterdam-Zuid. En met de jammerlijke verzwakking van de regionale pers kan die democratische controle ook steeds meer een taak worden voor landelijke kranten.

Ter nuancering van de „oververtegenwoordiging” van Amsterdam merkt Kerkhof zelf al op dat daar in 2012 de grote zedenzaak rond Robert M. speelde, die de krant uiteraard ook uitgebreid had verslagen als die elders was gebeurd.

Ook relevant, om de cijfers te wegen: wat is eigenlijk precies een ‘Amsterdams’ verhaal? De inhuldiging van Willem-Alexander? Toch niet bepaald. Echt lokaal nieuws zou je dus apart moeten tellen.

Overigens, NRC Handelsblad heeft in Amsterdam en omstreken (met 900.000 inwoners van 13 jaar en ouder) zo’n 66.000 lezers (niet: abonnees). Voor Rotterdam en omstreken (913.000 inwoners) gaat het om ongeveer 45.000 lezers.

Maar Kerkhof heeft wel iets te pakken, want ook bij onderwerpen die niet aan een plaats gebonden zijn, koos de krant in 2012 vaak voor Amsterdam als uitgangspunt, en maar iets vaker voor Rotterdam (waar de centrale redactie toen nog zat). Dat wijst op een reflex waar elke redactie voor beducht moet zijn: het is verleidelijk om bij een algemeen onderwerp, zeker onder tijdsdruk, dichtbij kantoor of huis een voorbeeld te zoeken.

De redactie Binnenland is zich daar terdege van bewust, zegt adjunct-chef Karel Berkhout. Die redactie waakt voor ‘de Amsterdamse reflex’. Al speelt soms mee, zegt hij, dat Amsterdam gegevens voor een algemeen artikel nu eenmaal sneller en beter kan aanleveren dan andere, kleinere gemeenten.

De krant heeft zichzelf ook al gewaarschuwd. De eindredactie drong er, middenin alle aandacht voor Rijksmuseum en troonwisseling, per e-mail op aan dat foto’s en reportages bij algemene onderwerpen de komende tijd buiten Amsterdam worden gepland.

Dat lijkt mij een heel goed advies. Voor alle tijden.

Sjoerd de Jong is ombudsman van NRC Handelsblad. Statuten www.nrc.nl/ombudsman. Reacties ombudsman@nrc.nl