N° 5 blijft

Vrouwen van nu ruiken iets anders dan vrouwen die N° 5 van Chanel in 1921 roken. De toen revolutionaire geur is een grande dame geworden.

Geen geur zo beroemd als Chanels N° 5. Maar hoeveel mensen kennen hem ook? Veertig bezoekers van Beautygloss Party, een door het gelijknamige cosmeticablog georganiseerd evenement in Amsterdam, deden onlangs mee aan een blind testje van de Lux-redactie. Welgeteld een van hen, een 24-jarige vrouw, wist wat op het geurstrookje zat. De rest had geen idee. Veel vrouwen zeiden dat de geur hen aan zeep deed denken.

Dat is minder beledigend dan het lijkt: C12-aldehyde, een synthetische stof die van zichzelf schril ruikt, maar in parfums zorgt voor een poederige, zepige noot, is het ingrediënt dat N° 5 maakt tot wat het is. Er zit zoveel van de stof in verwerkt dat andere ingrediënten van de geur, zoals roos, ylang ylang en jasmijn, niet meer als zodanig te herkennen zijn, maar wel, zoals parfumcriticus Tania Sanchez het omschrijft in het boek Perfumes, the Guide uit 2008 , „een intense, witte glans” krijgen. Het maakte Chanel N° 5 in 1921 tot het eerste abstracte parfum. „Een meesterwerk van modernistische beeldhouwkunst”, aldus Sanchez. „Heel af en toe hebben geuren een driedimensionale kwaliteit, alsof je je handen erlangs zou kunnen laten gaan. N° 5 is als een beeld van Brancusi.”

N° 5 is nu het onderwerp van een door Chanel geïnitieerde tentoonstelling in het Palais de Tokyo in Parijs. De curator van de tentoonstellig, Jean-Louis Froment, ziet de geur als „een cultureel object, een mijlpaal”. „Er is een tijd voor en een tijd na N° 5.”

Coco Chanel was 37 toen ze de geur liet maken. Anderhalf jaar ervoor was haar grote liefde, Boy Capel, overleden bij een auto-ongeluk. Haar nieuwe vriend, de Russische graaf Dmitri Pavlovich, had haar voorgesteld aan de Russisch-Franse parfumeur Ernest Beaux. Maar het basisidee voor de geur kwam van haarzelf. Ze wilde een moderne geur op de markt brengen. Eén die nou eens niet, zoals toen gebruikelijk was, rook naar bloemen. Want: „Een vrouw wil niet ruiken naar rozen, ze wil ruiken als een vrouw.”

Niet alleen het parfum was een revolutie. De robuuste, simpele fles leek meer op een zakflacon dan op de decoratieve, sierlijke flesjes die tot dan toe gebruikt werden. De letters deden denken aan de rechte, sobere letters op de pamfletten van Dada. En dan was er de zakelijk aandoende naam. Vijf was al sinds Coco Chanel een kind was haar lievelingsgetal. Naar verluidt koos ze daarom ook meteen voor de geursample die dat nummer droeg.

Chanel N° 5 was meteen een succes, en is dat bijna onafgebroken gebleven, ook tijdens de Tweede Wereldoorlog. Alleen begin jaren zeventig zou de geur even iets van zijn aantrekkingskracht hebben verloren, wat werd verholpen door commercials met Catherine Deneuve, die, close-up gefilmd, teksten uitsprak die hintten naar een spannend liefdesleven.

Marilyn Monroe

Nog altijd, zegt Chanel, staat N° 5 wereldwijd constant in de topdrie van best verkochte geuren. Maar, zo wordt weleens door professionele neuzen beweerd, als de geur nu zou worden ontwikkeld, zou hij door testpanels worden afgekeurd: N° 5 is te uitgesproken en niet zoet genoeg voor de hedendaagse massasmaak. Het zouden vooral de faam (Marilyn Monroe die in 1954 verklaarde in bed niets te dragen behalve het parfum) en de kostbare marketing (commercials met Nicole Kidman en Brad Pitt) zijn die de geur doen verkopen.

Van de veertig testmeisjes en -vrouwen op Beautygloss Party – drie dertigplussers, de rest tussen de 14 en 24 jaar – vond het merendeel de geur „best lekker”, maar te zwaar, te zepig en vooral te ouwelijk om zelf te dragen. „Dit is meer iets voor mijn moeder”, zeiden de meesten. Een: „Mijn oma heeft een kast met oude kopjes, daar doet het me aan denken.”

Een paar meisjes zouden hem wel een keer willen dragen. „Maar alleen op een feestje.” De oudste tester, van 50, vond hem „te poederig”. Alleen een vrouw van 47 zei kort en welgemeend: „Ja, lekker!”

De samenstelling van N° 5 is in de loop van de jaren enigszins veranderd; sommige ingrediënten zijn tegenwoordig moeilijker te krijgen. Maar het parfum, waarvoor alleen rozen en jasmijn uit de velden rond parfumhoofdstad Grasse worden gebruikt, ruikt volgens kenners nog precies zo als in de jaren twintig. Ook de eau de toilette, de variant die de bezoekers van Beautygloss Party roken, geurt nog hetzelfde als in 1924; net iets koeler en metaliger dan het parfum. Het is overigens wel de minst populaire variant. De bestseller is de eau de parfum, die in 1986 werd gemaakt door Jacques Polge, nog altijd de vaste neus van Chanel. Die eau de parfum heeft een sterke vanilletoon, typerend voor de jaren tachtig. Een goede geur, vindt Tania Sanchez, maar niet the real thing. Op een gedeelde tweede plaats staan het parfum, en de nieuwste versie, de Nº5 eau première, een eau de parfum uit 2008 van Polge dat is aangepast aan de consumenteneisen van nu: het is frisser, lichter, warmer , minder zepig en iets zoeter dan de voorgangers.

Dat is grotendeels te danken aan het verlagen van het gehalte aan aldehyde.

Eau de toilette 51,75 euro (flacon 50 ml), eau première 61,55 euro (spray 40 ml), eau de parfum 71,55 euro (flacon 40 ml), parfum 105,30 euro (flacon 7,5 ml).