De gevaren van goedkope motivatie

In een oude aflevering van de comedy How I Met Your Mother zit Barney – het managementtype uit de serie – voor een muur vol motivatieposters. Vier straaljagers vliegen parallel: Perfection. Een man beklimt een steile rotswand: Challenge. Dat soort werk.

Er hangt ook een poster tussen met vijf pinguïns en de tekst: Conformity: It’s the one who is different that gets left out in the cold. En Barneys zelfbedachte favoriet, de poster met: Awesomeness. When I get sad, I stop being sad and be awesome instead. True story.

In een comedy is zo’n wand vol motivatieposters grappig. In het echt leiden dit soort plakkaten en andere goedkope pogingen tot motivatie meestal tot een mengeling van irritatie en ironie.

Toch zijn er nog heel wat managers die denken dat je met plaatjes, praatjes, slogans, powerpointpresentaties, mokken, ballonnen en muismatten medewerkers positief kunt beïnvloeden. Drie gevaren van dit soort ‘goedkope motivatie’.

1. Het is meestal betweterij. Het is nooit de medewerker die tegen zijn manager dingen zegt als: „Werk niet harder, werk slimmer!” Dit soort slogans worden typisch top-down gebruikt. Ze zeggen iets over de ongelijkheid op de werkvloer. Eigenlijk zeg je als manager: jij – dommerik – hebt een hele hoop complexe dagelijkse problemen en ik – slimmerik – heb een oplossing in vijf woorden. Succes.

2. Het is vaak onecht. Of het nu gaat om een webpagina met de waarden van de organisatie of het (zoveelste) nieuwe motto achterop elke bedrijfsauto, iedere medewerker die een tijdje meedraait, kent situaties waarin dit soort gemakkelijke credo’s intern, vaak door het management zelf, met voeten werden getreden. Leuk voor de buitenwereld dit soort spreuken, maar niet realistisch in de ogen van collega’s.

3. Het werkt vaak als een boemerang. Negatieve emoties hebben een veel krachtiger effect op ons gedrag dan positieve. Wie per ongeluk met instemming een clichématige motivatieboodschap leest (het kan de besten overkomen), zal hem niet herhalen tegenover collega’s. Maar wie zich eraan ergert, zal niet nalaten dit te bespreken met anderen en – als het even kan – te zoeken naar manieren om boodschap en boodschapper belachelijk te maken.

Grappig is dat veel mensen hun eigen huis wel volhangen met motiverende slogans. Heel wat Nederlandse toiletten zijn gedecoreerd met wijsheden van Loesje en andere filosofen. Ook in de VS zijn mensen dol op ‘home decoration’ met bumperstickerwijsheden. In ons tijdelijke huis in Brookline, Massachusetts, hangt een poster met dertien verschillende uilen erop. Eronder staat: Be different. De poster komt uit de uitverkoop en waarschijnlijk hebben duizenden Amerikanen dezelfde be different-poster in hun huis hangen. Wij hebben daar minstens wekelijks plezier om.

Maar goed, zolang we blijkbaar zelf de inhoud en vorm van onze eigen goedkope motivatieposter mogen bepalen, hebben we er minder problemen mee. Blijkbaar willen we op z’n minst het gevoel hebben dat onze motivatie onze eigen zaak is. Iets persoonlijks. Ook al delen we datzelfde individuele gevoel met vele anderen.

Ten slotte: wie het helemaal heeft gehad met goedkope motivatie, op kantoor en thuis, kan terecht bij de Amerikaanse webwinkel despair.com. Despair (‘Wij bieden de oplossing tegen hoop’) specialiseert zich in demotivatie. Zoals posters met teksten als: ‘Winnaars. Niets maakt meer duidelijk dat je een loser bent, dan het ophangen van een poster over winnaars.’ En mijn favoriet: een glazen koffiemok met een streepje halverwege en de tekst: This glass is now half-empty. Droefgeestig grappig en net zo goed niet duur.

Ben Tiggelaar is gedragsonderzoeker, trainer en publicist en schrijft elke week over management en leiderschap.