Zomaar examen doen? Dat is eng

Het is een snel groeiende markt: extra training kort voor het eindexamen. Leerlingen zijn vaak onzeker. Heeft de school ze wel goed voorbereid?

Nederland, Rotterdam, 06052013 - Op het Wolfert Lyceum in Rotterdam wordt examen-training gegeven in de mei vakantie. Kai Ming (17) krijgt bijles Nederlands van examentraining docent Bojan. Foto: David van Dam

Ze staat er „best slecht” voor. Veel net voldoendes en wat onvoldoendes. De scholiere zit samen met een aantal klasgenoten in de zon op het schoolplein van de middelbare school Wolfert Tweetalig in Rotterdam. Ze vertelt dat ze de afgelopen jaren haar cijfers wel wat wist op te krikken door met „leraren te lullen”. Maar op het centraal schriftelijk, dat maandag begint, gaat dat niet. En dus moet de vwo-leerling er nog even hard aan trekken.

Haar ouders betaalden onlangs een cursus in Leiden zodat ze in drie dagen tijd werd klaargestoomd voor het vak economie. „Dat was erg nuttig.” En vandaag volgt ze een tweedaagse examentraining voor aardrijkskunde op haar eigen school. „Ik hoop echt dat ik het ga halen, maar ik blijf realistisch.”

De havo- en vwo-leerlingen van Wolfert Tweetalig konden zich vrijwillig inschrijven voor een van de dertien examentrainingen op school, gegeven door examentrainingsbedrijf Lyceo. Zo’n 130 scholieren deden dat en volgden afgelopen week in de meivakantie één vak naar keuze. De examencursus kost 130 euro per leerling en wordt betaald door de school, vertelt examensecretaris Niek van Maaren. „Tenzij scholieren niet komen opdagen, dan moeten ze het zelf vergoeden.”

Maar iedereen is gekomen. Examentrainingen zijn namelijk populair, niet alleen op Wolfert Tweetalig, maar overal in het land. Examentrainer Lyceo zag dan ook het aantal aanmeldingen dit jaar met 5.000 stijgen, van 10.000 naar 15.000. Stichting Studiebegeleiding Leiden (SSL), verbonden aan de Universiteit Leiden, heeft plaats voor 5.000 leerlingen maar kreeg ook veel meer aanvragen binnen. „We breiden niet uit”, zegt cursuscoördinator Hans Huibregtse. „We willen de kwaliteit van de lessen kunnen blijven waarborgen.” De educatieve uitgever ThiemeMeulenhoff bedient 4.000 scholieren en zag het aantal inschrijvingen met 30 procent toenemen. „We zijn sinds de start in 2009 met 500 procent gegroeid”, zegt een woordvoerder.

De populariteit heeft te maken met de nieuwe eindexameneisen, denken de aanbieders. Vanaf dit jaar mogen havisten en vwo’ers namelijk nog maar één onvoldoende staan voor de zogenoemde kernvakken Nederlands, wiskunde en Engels. Bovendien moeten de leerlingen sinds vorig jaar voor alle vakken gemiddeld een 5,5 halen. En wat ook een rol speelt: voor veel vervolgstudies wordt tegenwoordig geloot en daarbij spelen hoge cijfers ook een rol. Leerlingen zijn bovendien steeds ambitieuzer, is de ervaring van Huibregtse van SSL Leiden. „Vooral meisjes willen nóg hoger scoren.”

Leerlingen kunnen zelf een eindexamentraining volgen, maar er zijn dit jaar ook veel scholen, zoals Wolfert Tweetalig, die de cursussen aanbieden en daarvoor een externe partij inhuren. Zo geeft Lyceo dit jaar op honderd scholen examentrainingen, vorig jaar waren dat er nog zestig. SSL Leiden verzorgt op 25 onderwijsinstellingen de lessen voor het eindexamen. ThiemeMeulenhoff op 35 scholen.

Waarom doen de scholen dit? „Het is een stukje service of het is om achterstanden weg te werken”, zegt Huibregtse. In dat laatste geval kampen scholen met een lerarentekort. „Dan gaat iemand bijvoorbeeld met zwangerschapsverlof en krijgen de leerlingen een paar maanden geen les.” Als een „noodoplossing” huurt de school SSL Leiden in. Heeft dat zin? „Ja”, verzekert Huibregtse, „in 30 uur spijkeren wij iedereen bij”. Leerlingen halen volgens hem vervolgens een punt hoger op het examen. De kosten: 345 euro per vak.

Veel scholen vinden het ook fijn om de trainingen uit te besteden, want het is een enorme organisatorische klus, zegt woordvoerder Willemijn Kienhuis van Lyceo. Er moeten extra leraren worden ingezet, er moeten mensen worden uitgeroosterd. En wie geeft de andere scholieren dan les?

Er zijn ook onderwijsinstellingen die er extra baat bij hebben dat hun leerlingen goed scoren op het examen. De eis van de inspectie speelt hierbij een rol. Het gemiddelde cijfer van de schoolexamens mag namelijk niet meer dan een halve punt hoger liggen dan de uitkomsten van het centrale eindexamen. Dit om te voorkomen dat sommige scholen makkelijke toetsen geven waarmee de leerlingen hun gemiddelde hoog kunnen houden.

Waarom heeft de Rotterdamse school gekozen voor extra cursussen via Lyceo? Examensecretaris Van Maaren vertelt dat de eigen examendocenten vorig jaar per vak drie uur extra les gaven maar dat studenten alsnog individuele training volgden. Bij navraag bleken ze erg onzeker te zijn, vertelt hij. „De cursussen zijn dus vooral bedoeld om de scholieren wat meer zelfvertrouwen te geven.”

Scholierenorganisatie LAKS en de VO-raad zijn niet blij met alle trainingen. Blijkbaar kunnen scholen hun leerlingen dus niet goed voorbereiden op het examen, concludeert LAKS-woordvoerder Lotte Savelberg. „Als de minister de eindexameneisen aanscherpt moet zij ook de middelen leveren om te investeren in kwaliteit voor de klas.” Bovendien vreest LAKS dat vooral rijke ouders hun kind van een training kunnen voorzien. „We zijn bang voor een tweedeling in het onderwijs.” De VO-raad ziet nog een ander gevaar; leerlingen die vooral leren hóé ze een toets moeten maken. Inhoudelijk gaan ze er dan verder niet op vooruit.

In een van de klaslokalen in Wolfert Tweetalig brandt de zon op de ramen. Havisten volgen er in de hitte de training tekstverklaring. Een meisje met rood en zwart gelakte nagels zucht diep. Ze snapt het niet; is er bij vraag 6 sprake van een cirkelredenering, een overhaaste generalisatie of zijn oorzaak en gevolg verwisseld? Ze denkt het laatste. De Lyceo-docent legt uit dat het woord ‘niemand’ in de tekst uitsluit dat er uitzonderingen zijn. Een overhaaste generalisatie dus. De scholiere knikt instemmend, maar vervolgens zegt ze: „Dit is zó moeilijk.”