Lang leve de verdwenen Start-knop

Softwaremaker Microsoft vecht tegen afnemende pc-verkopen en groeiende kritiek op Windows 8. Het gevolg: een bijna religieuze discussie over de terugkeer van de oude, vertrouwde Start-knop.

Komt hij terug of niet? Die vraag houdt pc-gebruikers bezig sinds Microsoft deze week bekend maakte dat Windows Blue er aan komt, een update van het besturingssysteem Windows 8. Microsoft belooft te luisteren naar kritiek van gebruikers. Dat opent de discussie over een mogelijke rentree van de Start-knop.

1,3 miljard Windows-gebruikers weten die blindelings te vinden: de Start-knop is sinds 1995 te vinden in de linkerbenedenhoek van bijna elke pc op aarde. Totdat Microsoft vorig jaar besloot dat het tijd was voor iets anders.

Het softwarebedrijf wilde met Windows 8 aansluiting vinden bij de tablet-rage, die gedomineerd wordt door iPads (Apple) en Android (Google, Amazon en hardwarefabrikant Samsung). Dat vroeg om een nieuwe vormgeving, zodat de consument Windows met de vingers kan bedienen.

Een half jaar geleden, in een hip pakhuis in de haven van New York, begon de officiële verkoop van Windows 8. Topman Steve Ballmer en de toenmalige Windows-baas Steven Sinosky presenteerden trots hun aanraakschermen en apps, verpakt in kleurige, rechthoekige tegels.

Inmiddels is Sinofsky de laan uit gestuurd en blijkt Windows 8 niet het wondermiddel dat de daling in de pc-verkopen stopt. Onderzoeksbureau Gartner zag afgelopen kwartaal de scherpste daling in pc-verkopen tot nu toe: min 11 procent ten opzichte van deze periode vorig jaar. Er groeit een hele generatie op zonder pc en zonder Windows. De Android- en iOS-generatie.

Toch is Windows 8 commercieel een succes, benadrukt het softwarebedrijf. Er zijn honderd miljoen licenties verkocht in zes maanden tijd, vergelijkbaar met het tempo waarmee Windows 7 drie jaar geleden de markt opkwam. Niet al die licenties zijn daadwerkelijk in gebruik; Microsoft verkoopt Windows 8 met een optie om gratis te downgraden naar de vorige versie.

Microsofts aandeel in de tabletmarkt neemt wel toe – er zijn zelfs plannen om de e-readertak van boekhandelketen Barnes & Noble over te nemen, als antwoord op de Amazon Kindle.

Maar daar koopt de bestaande pc-gebruiker weinig voor. Die wordt gedwongen op te starten met het nieuwe Startmenu en belandt in een wereld die in niets lijkt op het traditionele Windows. Het bureaublad is naar de achtergrond verdwenen, de Start-knop is foetsie. Je moet nieuwe gebaren leren en alleen met hulpprogramma’s krijg je ‘Windows Classic ’ terug – inclusief Start-knop.

Microsoft hoopte het juist simpeler te maken, met één nieuw systeem en één nieuwe vormtaal op zowel telefoons, tablets en ‘hybride’ pc’s – een kruising tussen een laptop en een tablet.

Om deze ontwikkeling kracht bij te zetten ontwierp de softwaremaker zijn eigen Surface tablet-pc’s. Dat zijn twee revoluties tegelijkertijd, die ook binnen Microsoft felle discussies opleveren. Niet voor niets vernieuwde Ballmer de top van het bedrijf ingrijpend.

Ondertussen zitten we met Windows 8 opgescheept. Een gewaagd besturingssysteem met twee gezichten, een tussenstap op weg naar een volledig getransformeerd Windows. De tweeslachtigheid zit ook in het verwarrende onderscheid tussen Windows op een Intel-chip of een zuiniger ARM-chip. Op de ene versie kan wel oude Windows-software draaien, op de andere niet.

Windows Blue – officieel Windows 8.1 – gaat niet al die problemen oplossen. „Blue wordt een optimalisatie”, zegt Theo Rinsema, nog tot 1 juli directeur van Microsoft Nederland. Hij verwacht niet dat de Start-knop zal herrijzen en vergelijkt de bediening van Windows 8 met het ‘lint’, de aangepaste menubalk van Office 2007. „Dat riep heftige reacties op, maar uiteindelijk werd het omarmd. Het is een kwestie van wennen.”

Rinsema zegt dat grootzakelijke klanten nu overstappen op Windows 7 en dat de eerste Nederlandse bedrijven al Windows 8-tablets testen. Windows 8 op werk-pc’s komt in beeld als Microsoft de ondersteuning voor het hoogbejaarde Windows XP (uit 2001) volgend jaar stopt.

Er is ook geen haast geboden: de Windows App Store biedt weinig applicaties vergeleken met Apple en Google. Ook ontbreken nog Windows tablets met een schermmaat van 7 of 8 inch, die nu erg populair zijn bij de concurrentie.

Veel criticasters leggen de aankondiging van Windows Blue uit als een nederlaag. De Financial Times vergeleek Windows 8 met ‘New Coke’, de mislukte frisdrank die door Coca-Cola snel uit de markt werd gehaald en een schoolvoorbeeld werd van mislukte productinnovatie. Dat is overdreven: ‘Blue’ wordt terugkeer naar Windows 7.

Maar Windows 8 ruikt wel een beetje naar Vista, de fel bekritiseerde Windows-variant waarvan zelfs topman Ballmer toegaf dat dat geen schoonheidsprijs verdiende. Of Blue dat imago kan verbeteren wordt in juni duidelijk, als Microsoft de update als test beschikbaar stelt. Gratis.