Koffie

Het wemelt in de winkels van de ‘verantwoorde’ producten en ‘gezonde keuzes’. Wat is het beste?

In 2009 dronken we gemiddeld drie kopjes koffie per dag. Bijna driekwart daarvan wordt thuis gezet. Ruim tien jaar geleden was dat meestal filterkoffie. Voor de wereldverbeteraars was er Max Havelaar. Zo simpel is het allemaal niet meer. Er zijn meer keurmerken bijgekomen: de belangrijkste zijn Rainforest Alliance, UTZ Certified en Fairtrade (waar Max Havelaar nu onderdeel van is). Deze organisaties controleren zowel arbeidsomstandigheden als milieuaspecten. Er zijn verschillen. UTZ richt zich zowel op kleinere boeren als op grote plantages en biedt kwaliteitsgaranties, Fairtrade spreekt minimumprijzen af en werkt alleen met kleine boeren. Rainforest Alliance werd opgericht om biodiversiteit te promoten, maar kijkt ook naar arbeidsomstandigheden. Dinsdag maakte de grootste speler UTZ bekend dat 50 procent van de Nederlandse koffie vorig jaar hun keurmerk droeg.

Nog steeds is meer dan de helft van alle verkochte koffie filterkoffie, maar bijna eenderde komt nu in de vorm van pads en cups. De milieubelasting van koffie wordt vooral bepaald door teelt (50 procent) en bereidingswijze (30 procent).

Kanis en Gunnink snelfiltermaling

3,51 euro per 500 gram, 5 cent per kopje (Albert Heijn)

Duurzaam Eerlijk

Uit een pak filterkoffie – vaak 250 of 500 gram – gaan zo’n 35 of 70 kopjes koffie. Veel koffie in weinig verpakking, dus duurzaam. Daarnaast worden meestal meerdere kopjes tegelijk gezet, dat kost (omgerekend) minder energie dan het zetten per kop. Daarna hangt het van de zetter af. Filterkoffie maak je gauw te veel. Als je een kwart van je pot weggooit, dan neemt de milieu-impact ook met een kwart toe. Energieverslindende warmhoudplaatjes zorgen ook voor een minder duurzaam kopje koffie.

Kanis en Gunnink is onderdeel van Douwe Egberts. Dat bedrijf heeft stappen gezet om CO2-uitstoot te verminderen of compenseren. Tussen 2009 en 2010 nam de uitstoot af met 3,2 procent. Maar het bedrijf communiceert geen duidelijke doelstellingen voor CO2-afname. Ongeveer 30 procent van de Douwe Egberts koffie in Nederland heeft een keurmerk, Fairtrade of UTZ. Voor de rest van de koffie zijn er dus geen garanties wat betreft arbeidsomstandigheden of milieu-impact. Hoe de verhouding van koffie met en zonder keurmerk specifiek in een pak Kanis en Gunnink is, is onduidelijk. Het pak draagt geen logo.

Café de Origen Aroma

2,67 per 250 gram, 7,5 cent per kopje (Wereldwinkel)

Duurzaam Eerlijk

Bij het branden van de koffie, dat in Nederland gebeurt, gebruikt Café de Origen biogas. Dat is beter voor het milieu. De doelstellingen van het verminderen van de CO2-uitstoot zouden duidelijker genoemd kunnen worden. De koffie wordt gemaakt van 100 procent Max Havelaarbonen. Koffieboeren werken duurzaam, zo wordt de biodiversiteit bijvoorbeeld beschermd, arbeiders krijgen een eerlijk loon en er wordt gecontroleerd op kinder- en slavenarbeid. Alle leveranciers van Café de Origen zijn gemakkelijk terug te vinden.

Nespresso Volluto

3,50 per tien stuks, 35 cent per kopje (nespresso.com)

Duurzaam Eerlijk

Veel koffiemerken brengen inmiddels espressocupjes op de markt. Hoewel er ook hervulbare cups zijn, gebruiken de meeste consumenten wegwerkcups. Daarnaast kost het energie wanneer apparaten lang op standby staan. Voordeel van deze eenpersoonsbereidingswijze is wel dat er meestal weinig koffie wordt verspild.

Nespresso, onderdeel van Nestlé, heeft sinds tien jaar een speciaal samenwerkingsverband met keurmerk Rainforest Alliance. Vorig jaar werd 68 procent van alle Nespresso-koffie in samenwerking met Rainforest Alliance geproduceerd. Nespresso probeert actief CO2-uitstoot te verminderen en is transparant over uitstoot en doelen. Erg milieubelastend zijn de aluminium cups, als ze in de vuilnisbak belanden. Ze zijn goed te recyclen, inclusief de koffie. Dit jaar wil Nespresso „in staat zijn” 75 procent van alle verkochte capsules wereldwijd in te zamelen. Maar dat moet dan wel gebeuren. Uit een enquête van de Consumentenbond onder 340 Nederlandse Nespressodrinkers uit juli vorig jaar bleek dat nog geen derde van hen de cups inlevert.

AH Perla Regular

3,20 per 36 stuks, 9 cent per kopje (Albert Heijn)

Duurzaam Eerlijk

Koffiepads hebben iets meer verpakkingsmateriaal dan filterkoffie, omdat er minder in een zak past en omdat de koffie al verpakt zit in zijn eigen filter. Veel scheelt dat niet met een gewone filter. De koffiepad is een milieuvriendelijke manier van koffie zetten. Weliswaar kost het maken soms iets meer energie dan bij een filterapparaat, want de kopjes worden per stuk gezet, maar er is weinig verspilling van koffie. Het apparaat moet dan wel uit na gebruik. De gebruikte pads kunnen bij het gft-afval.

Alle Albert Heijn-huismerkkoffie (het draagt de ‘merknaam’ Perla) heeft het UTZ-keurmerk. Bij het maken van de koffie zijn producenten gehouden aan sociale criteria (ILO-normen) en milieucriteria, maar die zijn minder uitgebreid dan bij Fairtrade en Rainforest Alliance. Ook hanteert UTZ geen minimumprijs, zoals Fairtrade, dus boeren zullen schommelingen in de koffieprijs beter voelen. Alle producenten zijn te traceren.

Bronnen: Stichting Milieu Centraal, Rank a Brand en Blonk milieuadvies.