Een midlife-kamikaze-actie met gevolgen

Jonathan Dee: Een goed excuus. Vert. Aleid van Eekelen-Benders. Nieuw Amsterdam 271 blz. € 19,95

Glad. Dat is misschien wel het beste woord om alles wat uit Amerika komt te omschrijven. Smooth. Amerikaanse producten zijn goed gemaakt, en smaken verdomd lekker. Amerikanen kunnen goed praten en zelfs de meest ingewikkelde theorieën met humor en charme verkopen. Ze zijn de meesters van het vermaak. Hoe dik en ambitieus een Amerikaanse roman ook is, hij leest altijd als een trein.

Deze kwaliteit krijgt vanuit Europa vaak kritiek: bij Amerikanen gaat het alleen om de buitenkant, hun cultuur is te jong en uiteindelijk oppervlakkig. Deze kritiek is wat gemakkelijk en lijkt door jaloezie ingegeven. Want leidt toegankelijkheid per se tot oppervlakkigheid? Moet de speler van het lastige spel tussen diepgang en contact met een groot publiek niet geprezen worden? Tegelijk is het zo dat het grote verkooptalent van Amerikaanse schrijvers soms maskeert dat ze inhoudelijk tekortschieten, terwijl hun Europese collega’s hun geniale ideeën aan de straatstenen niet kwijt kunnen.

Een goed excuus, de nieuwste roman van Jonathan Dee (in 2011 met De privileges genomineerd voor de Pulitzer Prize), leest alsof je met je mes door licht gesmolten boter gaat. Het tempo is hoog en de interessante personages worden in een kraakheldere, elegante stijl tot leven gewekt. De familie Armstead bestaat uit huisvrouw Helen, advocaat Ben en geadopteerde dochter Sara. Binnen dertig pagina’s loopt het huwelijk op de klippen dankzij een midlife-kamikaze-actie van Ben. De gedupeerde Helen komt noodgedwongen voor een PR-bureautje in Manhattan te werken, waar ze haar verborgen talent voor het oplossen van crises ontdekt. Ondertussen verkent de zwaar puberende Sarah haar grenzen en maken we kennis met Hamilton Barth, de getroebleerde filmster die in hetzelfde stadje als Helen is opgegroeid.

Aanvankelijk wordt de snelheid van de plot overeind gehouden door Dee’s zelfverzekerde manier van schrijven, zijn gevoel voor details en geslaagde grappen. Het boek leest heel erg lekker. Maar onderweg laat de auteur toch een hoop steken vallen, waarvan hij later te ver verwijderd is om ze nog te kunnen oppakken.

Het is fijn om te lezen hoe de bescheiden Helen een PR-natuurtalent blijkt te zijn, maar zo komen we nauwelijks te weten wat de breuk met Ben met haar doet. Bens aftakeling is fascinerend, maar wordt nooit echt verklaard. De opbiechtmethode die Helen zo beroemd maakt (en waar de titel naar verwijst) is overtuigend en grappig, maar nergens wordt dieper ingegaan op het belang van eerlijkheid in een door media beheerste samenleving.

Zo gaat de veelbelovende start al snel over in een saai en voorspelbaar verhaal. Wanneer Helen bij de scheidingspapieren een glas wijn inschenkt en zich voorneemt om niet langer dan dat ene glas over haar huwelijk te mijmeren, zien we het probleem van een vaardige, maar ongeduldige schrijver.

Dee lijkt goed gekeken te hebben naar de twee beste Amerikaanse schrijvers van dit moment: Jennifer Egan en Jonathan Franzen. De cynische, idealistische filmster Barth doet al te zeer denken aan Richard Katz uit Franzens Vrijheid, terwijl Egan de PR-industrie al uitgebreid parodieerde (en analyseerde) in Bezoek van de knokploeg en Kijk naar mij. Maar met hun niveau kan Dee zich niet meten. Een goed excuus is hetzelfde als de personages die het herbergt: eerst charmant, veelbelovend en interessant, maar uiteindelijk oppervlakkig, clichématig en teleurstellend.