ArkeFly maakt zich zorgen over cabinelucht

Voor het eerst erkende een topman uit de luchtvaart dat vervuilde lucht in vliegtuigen een gevaar kan zijn voor bemanning en passagiers.

De soms slechte luchtkwaliteit in vliegtuigen kan de vliegveiligheid in gevaar brengen. Dat zei directeur Steven van der Heijden van luchtvaartmaatschappij ArkeFly gisteravond in het tv-programma Zembla. „Er zijn gevallen bekend van vermoedelijke hoge concentraties van oliedamp, zodanig dat vliegers maar nauwelijks in staat waren om het vliegtuig te landen. Dat beïnvloedt de vliegveiligheid. Het is in het grootste belang om dat te voorkomen”, aldus Van der Heijden.

Het is voor het eerst dat een topman uit de Nederlandse luchtvaartindustrie een verband legt tussen de luchtkwaliteit in vliegtuigen en de luchtveiligheid. Zowel Van der Heijden als de luchtvaartinspectie riep in de Zembla-uitzending zieke piloten op om zich te melden voor nader onderzoek.

1Wat is er precies aan de hand?Onder luchtvaartpersoneel ontstaat steeds grotere ongerustheid over schadelijke oliedampen in de cockpit en cabine. Bijna alle straalvliegtuigen zuigen de verse lucht voor cockpit en cabine aan via de motoren. Zo kunnen stoffen uit die olie in het vliegtuig terecht komen. In motorolie voor vliegtuigen zit ondermeer de stof TCP, die wordt toegevoegd om de olie hittebestendiger te maken. De verdenking gaat er nu naar uit dat deze chemische verbinding verantwoordelijk is voor plotselinge hoofdpijn, concentratieverlies en verlammingsverschijnselen die sommige piloten en stewardessen rapporteerden. Van TCP is bekend dat het boven een bepaalde concentratie schade kan toebrengen aan het zenuwstelsel. Onderzoekers hebben dit aan de luchtvaart gerelateerde gezondheidsprobleem al het ‘aerotoxisch syndroom’ genoemd.

2Staat het verband tussen giftige stoffen en klachten vast?Allerminst. Uit Amerikaans wetenschappelijk onderzoek onder passagiers blijkt dat een aantal van hen na afloop van een vlucht hoge concentraties TCP-achtige stoffen in het bloed had. Geen van deze mensen had echter klachten en na enkele maanden was de stof weer uit het bloed verdwenen.

In een ander onderzoek bleek dat piloten met de typische klachten die bij het aerotoxisch syndroom horen, antilichamen in hun bloed hadden tegen bepaalde herseneiwitten, een aanwijzing dat er hersenschade is opgetreden. Maar ook hier is niet vastgesteld dat deze schade het gevolg was van TCP-vergiftiging.

Niemand weet precies hoeveel TCP er vrijkomt tijdens een vlucht. Eerdere wetenschappelijke onderzoeken die daarnaar gedaan zijn, blijken niet zorgvuldig uitgevoerd.

3Waarom is er dan toch onrust?Onlangs drongen de organisaties van stewardessen en pursers en de belangenorganisatie van zakenmensen die veel vliegen, aan op nader onderzoek. Beiden toonden zich ongerust. Die onrust wordt veroorzaakt door de vooruitgang in het wetenschappelijk onderzoek, incidenten waarvan onduidelijk is of die iets met het probleem te maken hebben, en gegroeide media-aandacht. Wat betreft dit laatste: Zembla berichtte voor het eerst begin 2010 over de mogelijke gevolgen van giftige dampen voor de gezondheid van vliegpersoneel. NRC Handelsblad schreef eind vorig jaar twee keer over wetenschappelijke signalen dat er iets aan de hand zou kunnen zijn. En Zembla kwam gisteravond terug op haar eerdere uitzending, aangevuld met het commentaar van onder andere ArkeFly.

4Hoe nu verder?De Tweede Kamer heeft voor 6 juni een hoorzitting gepland over luchtveiligheid. Hoewel het onderwerp van giftige dampen en TCP’s niet expliciet op de agenda staat, zal het onderwerp hoogstwaarschijnlijk wel ter sprake komen. Zo is ondermeer de Utrechtse toxicoloog Martin van den Berg uitgenodigd. Deze kritiseerde eind vorig jaar in NRC Handelsblad de lakse houding van luchtvaartmaatschappijen tegenover de mogelijke effecten van giftige stoffen op de gezondheid van vliegpersoneel. ArkeFly lijkt daar dus nu mee te willen breken. Verantwoordelijk staatssecretaris Mansveld (PvdA, Infrastructuur) vindt tot nu toe nader onderzoek niet nodig.