Alsof het de gewoonste zaak van de wereld is

We praten er de hele tijd maar over alsof het de gewoonste zaak van de wereld is: strafbaarheid van illegaliteit. Ben ik nou de enige die dat raar vindt? Dat is in feite toch een pleonasme? Als iets illegaal is, wil dat zeggen dat het in strijd is met de wet. Wat in strijd is met de wet, is een misdrijf of een overtreding. Misdrijven en overtredingen zijn strafbare feiten. Als je illegaliteit strafbaar wil stellen, dan zeg je dus in feite dat je strafbare feiten strafbaar wil stellen.

We praten er de hele tijd maar over alsof het de gewoonste zaak van de wereld is: illegaliteit. Maar we hebben het over illegalen. Dat zijn geen overtredingen of misdrijven, maar mensen. Ben ik nou de enige die dat raar vindt? Wat we in feite zeggen, is dat sommige mensen als zodanig in strijd met de wet zijn. Hun bestaan is onwettig. Ze mogen er van ons niet zijn. In ieder geval mogen ze van ons niet hier zijn, in het land waar wij de wetten maken.

Omdat ze er van ons niet mogen zijn, moeten ze weg. Maar vaak lukt dat niet, bijvoorbeeld omdat ze nergens anders naartoe kunnen. Dan bestaan ze dus toch, hoewel wij nou net hadden gezegd dat dat niet mocht. Maar dan klopt er dus iets niet. Mensen die niet mogen bestaan, kunnen niet toch bestaan. En omdat we niet weten wat we met die situatie aanmoeten, vergeten we ze maar gewoon. Dan bestaan ze in ieder geval niet voor ons.

Maar voor zichzelf bestaan ze natuurlijk gewoon wel, als je dat tenminste een bestaan kan noemen. Ben ik nou de enige die zich probeert voor te stellen hoe je je dan moet voelen, als onwettig wezen zonder het recht om te zijn wie je bent? We praten er de hele tijd maar over alsof dat de gewoonste zaak van de wereld is. Maar wat moet je doen als mensen je verbieden om te bestaan? Je mag niets doen. Je mag er niet eens zijn.

En dat we illegale mensen strafbaar willen stellen, betekent in de praktijk dat we mensen die niet mogen bestaan boetes gaan geven als ze toch bestaan. Waar moeten ze die van betalen als ze niets mogen doen en al helemaal niet mogen werken? Als ze die boetes niet kunnen betalen, stoppen we ze in de gevangenis. Mensen die niet mogen bestaan, sluiten we voor straf op omdat ze toch hardnekkig en onverbeterlijk blijven volharden in hun bestaan. In feite zijn ze daarmee nog beter af ook. In de gevangenis hebben ze tenminste een dak, een bed en eten, iets waar je buiten de gevangenis niet aan kunt komen als je niet mag bestaan.

Het debat zou niet moeten gaan over de vraag of illegaliteit al dan niet strafbaar moet worden gesteld, maar over de vraag of het überhaupt menselijk, rechtvaardig en humaan is om mensen illegaal te verklaren.

Ilja Leonard Pfeijffer is schrijver en columnist van nrc.next. In februari verscheen zijn nieuwe roman La Superba. Elke vrijdag schrijft hij op deze plek over politiek en actualiteit.