4 vragen over Het gedoe binnen de PvdA

Waarom is er zondag een ingelaste PvdA-bijeenkomst?

Op die PvdA-ledenraad moet Diederik Samsom uitleggen waarom hij zijn eigen partijcongres trotseert. Dat congres besloot twee weken geleden dat de PvdA-fractie de strafbaarstelling van illegaliteit moet tegenhouden, maar Samsom weigert daaraan gehoor te geven. Opmerkelijk detail: het congres stemde vorig jaar bij acclamatie in met het regeerakkoord van VVD en PvdA, waar die strafbaarstelling gewoon in staat. Nog opmerkelijker: dat deed het congres, na een motie te hebben aangenomen waarin staat dat de maatregel tegen de PvdA-beginselen indruist.

Is er onrust binnen de partij?

Ja, de partijtop is in lange tijd niet zo zenuwachtig geweest. De ledenraad is een poging om de onrust onder de achterban hanteerbaar te houden.

Wat kan Samsom doen om zijn leden tegemoet te komen?

Weinig, hij heeft niet veel manoeuvreerruimte. Hoewel hij de laatste dagen steeds zegt dat het een „open discussie wordt, waarin niets vastligt” lijkt de kans klein dat hij zijn conclusie verandert – ondanks de druk van prominente PvdA-leden en eigen kabinetsleden. Toegeven aan het partijcongres is voor Samsom om drie redenen onaantrekkelijk.

Ten eerste: hij zou dan opnieuw moet onderhandelen met de VVD, vanuit een zwakke positie. Dat betekent verlies op andere terreinen incasseren. Misschien wil de VVD wel een deel van de bezuinigingen op gevangenissen terugdraaien en dat laten betalen door kortingen op natuur, duurzaamheid of ontwikkelingssamenwerking. Het is niet waarschijnlijk dat Samsom met een dergelijk resultaat de blijdschap onder de eigen achterban zal vergroten.

Ten tweede: het congres zijn zin geven is misschien wel een groter risico dan het weerstaan. Het zou een grote verleiding opleveren voor andere ontevreden PvdA-leden, want waarom zou het congres zich niet uitspreken tegen andere onprettigheden uit het regeerakkoord, zoals de bezuinigingen op ontwikkelingshulp, de versobering van de WW of de aanschaf van het gevechtsvliegtuig JSF?

Ten derde: een politiek-morele reden. Samsom vertelde dat het kinderpardon, gehaat door de VVD, gewenst door de PvdA, „snel en loyaal” is uitgevoerd. „Het is politiek onbetrouwbaar om tegen je coalitiepartner te zeggen: ik heb nu mijn zin, maar wat jij wilt, en voor mij pijnlijk is, doen we dus niet.” Eerst een regeerakkoord steunen en er een half jaar later nog eens aan gaan morrelen past niet bij de nieuwe politiek die Samsom voorstaat.

Wat doet coalitiepartner VVD ondertussen?

De partij hield zich lang stil, vanuit de wetenschap dat elke bemoeienis het voor Samsom alleen maar moeilijker maakt. Toch lekte woensdag uit dat de VVD bereid is de PvdA te helpen. Extreem vervelend voor Samsom, die nu weer aan de leden zal moeten uitleggen waarom hij dat aanbod niet aanneemt. Foutje, zeggen ze bij de VVD, het had nooit moeten uitlekken. Maar dat nu bekend is dat de VVD bereid is te onderhandelen heeft wel een voordeel voor die partij. Als de weigering van Samsom om zijn partijcongres te volgen tot een kabinetscrisis leidt, kan de VVD niet worden verweten dat zij niet wilden praten.